تابلو برق فشار ضعیف یکی از تجهیزات اصلی در سیستمهای توزیع برق ساختمانها و تأسیسات صنعتی است که وظیفه دریافت، توزیع، کنترل و حفاظت از انرژی الکتریکی را بر عهده دارد. این تابلوها در شبکههایی با ولتاژ حداکثر ۱۰۰۰ ولت مورد استفاده قرار میگیرند و با بهرهگیری از تجهیزاتی مانند کلیدهای اتوماتیک، کنتاکتور، بیمتال، فیوز، رلههای حفاظتی و شینه، امکان مدیریت و توزیع ایمن برق میان مدارها و مصرفکنندههای مختلف را فراهم میکنند.
طراحی تابلو برق فشار ضعیف به شناخت دقیق اجزا، نحوه عملکرد تجهیزات، محاسبه جریان مصرفی و انتخاب صحیح سیستمهای حفاظتی نیاز دارد. در ادامه با انواع تابلو برق صنعتی از نوع فشار ضعیف، مراحل طراحی و مونتاژ، تجهیزات داخلی و بخشهای مختلف تابلو توزیع آشنا میشویم.

فهرست محتوا
تابلو برق فشار ضعیف چیست؟
تابلو برق فشار ضعیف محفظهای است که تجهیزات مختلف الکتریکی برای قطع و وصل جریان، اندازهگیری، کنترل و حفاظت از مدارها درون آن قرار میگیرند. این تابلوها با توجه به نوع کاربرد، از تجهیزات متفاوتی استفاده میکنند و نمیتوان قطعات مخصوص تابلوهای فشار متوسط یا فشار قوی را بدون در نظر گرفتن مشخصات فنی در تابلوهای فشار ضعیف به کار برد. در ساختار این تابلوها تجهیزات مختلفی برای قطع و وصل جریان، اندازهگیری پارامترهای الکتریکی، کنترل عملکرد مدارها و محافظت از تجهیزات در برابر خطاهای الکتریکی به کار میروند.
بهطور کلی، تابلوهای برق از نظر ولتاژ به سه دسته فشار ضعیف، فشار متوسط و فشار قوی تقسیم میشوند. محدوده ولتاژ تابلوهای فشار ضعیف تا ۱۰۰۰ ولت است، در حالی که تابلوهای فشار متوسط در محدوده ۱۰۰۰ تا ۶۳۰۰۰ ولت و تابلوهای فشار قوی در محدوده ۶۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ ولت قرار میگیرند.
تابلوهای فشار ضعیف در پالایشگاهها، کارخانهها، ایستگاههای برق، ساختمانهای تجاری و سایر تأسیسات مورد استفاده قرار میگیرند. انتخاب نوع تابلو به شرایط محل نصب، میزان بار الکتریکی و نوع تجهیزات متصل به آن بستگی دارد. این تابلوها معمولاً از طریق ترانسفورماتورهای توزیع با ولتاژ ۴۰۰/۲۳۰ ولت تغذیه میشوند و برای توزیع برق در بخشهای مختلف ساختمانها و تأسیسات صنعتی کاربرد دارند.

انواع تابلو برق فشار ضعیف
تابلوهای برق فشار ضعیف با توجه به ساختار فیزیکی، نحوه نصب و شرایط محیطی به انواع مختلفی تقسیم میشوند. تابلوهای بارانی، سلولی و دیواری از جمله مدلهای پرکاربرد این گروه هستند که هرکدام ویژگیها و کاربردهای خاصی دارند که در ادامه توضیح داده خواهند شد:
تابلو برق بارانی
تابلو برق بارانی برای نصب در فضای باز طراحی میشود و معمولاً دارای یک کلاهک مخصوص در قسمت بالایی است. شیب این کلاهک با توجه به محل نصب قابل تنظیم است و از ورود مستقیم باران به داخل تابلو جلوگیری میکند. در برخی از این تابلوها شیارهای مخصوصی برای تهویه و خنک نگه داشتن تجهیزات الکتریکی در نظر گرفته میشود. درجه حفاظت این نوع تابلوها معمولاً در محدوده IP54 تا IP56 قرار دارد.
تابلو برق سلولی
تابلو برق سلولی بهصورت ایستاده و با استفاده از اتصالات پیچ و مهرهای ساخته میشود. در ساختار این تابلوها از روبندهای لولایی استفاده میشود تا دسترسی افراد به قسمتهای برقدار محدود شود. تجهیزات مختلف نیز با استفاده از پیچ و مهرههای مخصوص روی سینیهای داخلی نصب میشوند.
یکی از ویژگیهای تابلو برق سلولی، سهولت دسترسی به قطعات برای سرویس و نگهداری است. تعمیرکار میتواند با باز کردن درب جلویی یا روبندهای مربوطه، به تجهیزات داخلی دسترسی پیدا کند و عملیات بررسی و تعمیر را انجام دهد.
تابلو برق دیواری
تابلو برق دیواری به دو صورت توکار و روکار نصب میشود و معمولاً بدنه آن از ورق روغنی یا گالوانیزه ساخته میشود. در مدلهای توکار، برای افزایش سرعت و سهولت نصب از فریم مخصوص استفاده میکنند. همچنین روبندهای لولایی در قسمت جلویی تابلو قرار میگیرند تا از دسترسی مستقیم به قسمتهای برقدار جلوگیری شود.

اجزا و تجهیزات تابلو برق فشار ضعیف
تابلو برق فشار ضعیف از تجهیزات قدرت، کنترل و حفاظت تشکیل شده است که هرکدام وظیفه مشخصی در عملکرد مدار دارند:
· کنتاکتور یکی از قطعات اصلی تابلو برق است که برای قطع و وصل مدارهای الکتریکی از راه دور استفاده میشود. این قطعه به کمک نیروی مغناطیسی عمل میکند و امکان کنترل مدارهای تکفاز یا سهفاز را فراهم میسازد. برای شناخت بیشتر اجزای جانبی کنتاکتور، مقاله تیغه کمکی کنتاکتور چیست را مطالعه کنید.
· بیمتال معمولاً در کنار کنتاکتور و برای حفاظت از موتورهای الکتریکی در برابر اضافهبار به کار میرود. زمانی که جریان موتور برای مدت مشخصی از مقدار مجاز بیشتر شود، بیمتال عمل کرده و فرمان قطع مدار را صادر میکند تا از آسیب دیدن موتور جلوگیری شود.
· کلیدهای اتوماتیک MCB و MCCB از تجهیزات حفاظتی تابلو هستند که در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه از مدار محافظت میکنند. کلیدهای MCB معمولاً برای مدارهای با جریان پایینتر استفاده میشوند، در حالی که MCCB برای جریانهای بالاتر و کاربردهای صنعتی مناسب است. برای آشنایی با ساختار و کاربرد مدلهای مختلف این تجهیزات، مقاله انواع کلید برق صنعتی را بخوانید.

· کلیدهای MPCB نیز برای حفاظت موتورهای الکتریکی در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه طراحی شدهاند. این کلیدها با توجه به مشخصات موتور انتخاب میشوند و در مدارهای راهاندازی و حفاظت موتور کاربرد دارند.در این زمینه، آشنایی با عملکرد کلید حرارتی یا کلید محافظ موتور نیز برای شناخت روش حفاظت از موتورهای الکتریکی مفید است.
· فیوزها و کلیدهای محافظ جریان نشتی از دیگر تجهیزات حفاظتی تابلو هستند. فیوزها هنگام عبور جریان بیش از حد مجاز، مدار را قطع میکنند و کلیدهای محافظ جریان نشتی با تشخیص جریان نشتی به زمین، در شرایط خطرناک مدار را قطع میکنند.
· ترانس جریان و ترانس ولتاژ برای اندازهگیری پارامترهای الکتریکی در برخی تابلوها استفاده میشوند. همچنین دستگاههای اندازهگیری دیجیتال یا آنالوگ، کلید ولتمتر و لامپهای سیگنال برای نمایش وضعیت و بررسی پارامترهای الکتریکی تابلو کاربرد دارند.
از دیگر تجهیزات مورد استفاده در تابلو برق فشار ضعیف میتوان به کلیدهای گردان، کلید فیوز، انواع تایمر برق صنعتی، شستی استپ و استارت و فتوسل یا سنسورهای نوری اشاره کرد. انتخاب این قطعات به نوع مدار، کاربرد تابلو و تجهیزات متصل به آن بستگی دارد.
قطعات روی درب تابلو برق فشار ضعیف
برخی از تجهیزات تابلو برق برای دسترسی آسانتر اپراتور، روی درب آن نصب میشوند. یکی از این قطعات شستیهای استپ و استارت هستند که برای ارسال فرمان قطع و وصل به کنتاکتور استفاده میشوند.
دستگاههای اندازهگیری ولتاژ و جریان نیز روی درب تابلو نصب میشوند تا اپراتور بتواند وضعیت پارامترهای الکتریکی را مشاهده کند. لامپهای سیگنال از دیگر تجهیزات این قسمت هستند که برای نمایش وضعیت فازها و مشخص کردن وجود یا نبود برق در هر فاز به کار میروند. در برخی تابلوها نیز برای تهویه بهتر، دریچهها یا تلقهای مخصوص هواکش روی درب نصب میشوند.
با توجه به نوع کاربرد تابلو، ممکن است تجهیزات دیگری مانند سافتاستارتر، درایو و اینورتر نیز در ساختار آن استفاده شوند. این تجهیزات برای کنترل راهاندازی، سرعت و عملکرد موتورهای الکتریکی کاربرد دارند.

وسایل طراحی تابلو برق فشار ضعیف
برای ساخت تابلو برق فشار ضعیف، ابتدا به یک محفظه فلزی یا باکس تابلو نیاز است تا تجهیزات الکتریکی داخل آن نصب شوند. برای قرار دادن قطعاتی مانند فیوزها و ترمینالها از ریلهای فلزی استفاده میشود. همچنین شینهای مسی یا باسبارها وظیفه انتقال و توزیع جریان برق بین بخشهای مختلف تابلو را بر عهده دارند. این شینها با کمک مقرههای عایق پلاستیکی یا سرامیکی در داخل تابلو نصب میشوند تا با بدنه فلزی آن تماس نداشته باشند.
برای اتصال قطعات به یکدیگر از سیم و کابل، ترمینال، کابلشو و وایرشو استفاده میشود. گلند نیز برای ورود کابل به داخل محفظه و محکم کردن آن در محل عبور کابل به کار میرود. علاوه بر این، در تابلوهایی که به اندازهگیری دقیق جریان و ولتاژ نیاز دارند، از ترانس جریان و ترانس ولتاژ استفاده میشود تا مقادیر الکتریکی برای دستگاههای اندازهگیری قابل بررسی باشند.
طراحی تابلو برق فشار ضعیف به چه صورت است؟
طراحی و ساخت تابلو برق فشار ضعیف شامل چند مرحله مختلف است که از آمادهسازی بدنه و محفظه شروع میشود و تا نصب تجهیزات، سیمکشی و مونتاژ نهایی ادامه پیدا میکند. در ساخت این تابلوها، مراحل فلزکاری، برش و جوشکاری قطعات، رنگکاری، مونتاژ بدنه و نصب تجهیزات الکتریکی انجام میشود.
در مرحله طراحی باید نوع تجهیزات، ابعاد محفظه، محل نصب قطعات و نحوه ارتباط الکتریکی آنها مشخص شود. انتخاب صحیح تجهیزات حفاظتی و کنترلی نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر قطعه باید متناسب با جریان مصرفی، ولتاژ کاری و نوع باری که به تابلو متصل میشود انتخاب شود.
پس از آمادهسازی بدنه، تجهیزات مختلف روی ریلها و سینیهای مخصوص نصب میشوند. در ادامه، سیمکشی مدارهای قدرت و فرمان انجام میشود و اتصالات مربوط به کلیدها، کنتاکتورها، رلهها و سایر قطعات برقرار میگردد. در پایان نیز عملکرد مدارها و تجهیزات حفاظتی بررسی میشود تا تابلو برای استفاده آماده باشد.

بخشهای مختلف تابلو توزیع فشار ضعیف
تابلو توزیع فشار ضعیف وظیفه دریافت برق، تقسیم آن میان مدارهای مختلف و محافظت از تجهیزات متصل به شبکه را بر عهده دارد. این تابلو معمولاً از بخشهای ورودی اصلی، ورودیهای فرعی و فیدرهای خروجی تشکیل میشود. هر بخش وظیفه مشخصی دارد و تجهیزات حفاظتی متناسب با جریان و نوع بار در آن نصب میشوند:
ورودی تابلو توزیع فشار ضعیف
بخش ورودی وظیفه دریافت توان الکتریکی و انتقال آن به شینهای اصلی تابلو را بر عهده دارد. در این قسمت از یک کلید اصلی برای قطع و وصل جریان و حفاظت از تجهیزات پاییندست استفاده میشود. تجهیزات ورودی باید بتوانند جریانهای غیرعادی و اتصال کوتاه را برای مدت مشخصی تحمل کنند تا تجهیزات حفاظتی پاییندست فرصت عملکرد داشته باشند. همچنین باید هماهنگی حفاظتی مناسبی میان کلید اصلی و کلیدهای بخشهای بعدی وجود داشته باشد تا هنگام بروز خطا، فقط قسمت معیوب از مدار جدا شود.
یکی از تجهیزات مورد استفاده در این بخش، کلید هوایی یا ACB است. این کلید به دلیل عملکرد مناسب، ساختار قابل اطمینان و توانایی تحمل جریانهای بالا در تابلوهای توزیع فشار ضعیف کاربرد دارد. انتخاب آن باید بر اساس جریان مصرفی و سطح اتصال کوتاه شبکه انجام شود.

ورودی فرعی تابلو توزیع فشار ضعیف
ورودیهای فرعی برق موردنیاز خود را از شین اصلی دریافت میکنند و آن را به بخشهای مختلف تابلو انتقال میدهند. تجهیزات این قسمت باید با توجه به میزان جریان، نوع بار و سطح حفاظت موردنیاز انتخاب شوند. در این بخش معمولاً از کلیدهای هوایی ACB، کلیدهای فیوز و کلیدهای اتوماتیک کمپکت MCCB استفاده میشود.
انتخاب تجهیزات ورودی فرعی باید بهگونهای باشد که ضمن تأمین حفاظت مناسب، هزینه ساخت تابلو نیز در محدوده منطقی باقی بماند. همچنین هماهنگی حفاظتی میان ورودی اصلی و ورودیهای فرعی اهمیت دارد تا در صورت بروز خطا، از قطع شدن بخشهای سالم شبکه جلوگیری شود.
فیدرها در تابلو توزیع فشار ضعیف
فیدرها مدارهایی هستند که برق را از شینهای تابلو دریافت کرده و به مصرفکنندههایی مانند موتورها، سیستمهای روشنایی، ماشینآلات صنعتی و تجهیزات تهویه مطبوع انتقال میدهند. تجهیزات حفاظتی هر فیدر با توجه به نوع مصرفکننده انتخاب میشوند. برای مثال، فیدر موتور باید در برابر اضافهبار، اتصال کوتاه و تکفاز شدن محافظت شود؛ به همین دلیل از تجهیزاتی مانند بیمتال و کلیدهای حفاظتی موتور استفاده میشود.
در فیدرهای روشنایی و ماشینآلات صنعتی نیز متناسب با نوع بار، کلید مینیاتوری، کلیدهای اتوماتیک کمپکت و تجهیزات حفاظت جریان نشتی به کار میروند. انواع کلید محافظ جان یا RCD نیز با تشخیص جریان نشتی به زمین، در زمان بروز خطا مدار را قطع میکنند و به کاهش خطر برقگرفتگی کمک میکنند.

در دیاگرام تابلو برق فشار ضعیف، برق ورودی ترانسفورماتور پس از عبور از تجهیزات حفاظتی به شینهای اصلی میرسد و از آنجا میان فیدرهای مختلف توزیع میشود. در تابلوهای دارای دو ورودی، برای جلوگیری از اتصال همزمان ورودیها و بروز اختلال در تغذیه، از سیستم اینترلاک یا قفل الکتریکی و مکانیکی استفاده میشود.
بهطور کلی، تابلو برق از تجهیزات قدرت مانند کلیدها، فیوزها و مدارشکنها و تجهیزات کنترلی و حفاظتی مانند ترانسفورماتورهای جریان و ولتاژ، رلههای حفاظتی و مدارهای فرمان تشکیل شده است.
فن آموزان بزرگترین مرکز تخصصی اموزشهای الکترونیک ، تعمیرات و کنترل ابزار دقیق در تهران می باشد که با مجوز رسمی از سازمان فنی حرفه ای کشور بیش از 200 دوره اموزشی ویژه اشتغال از جمله آموزش plc ، آموزش تعمیرات برد الکترونیکی ، آموزش هوشمند سازی ساختمان ، آموزش تعمیرات موبایل ، آموزش تعمیرات لوازم خانگی، آموزش تعمیرات برد الکترونیکی و ... را برگزار می کند. برای اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان با شماره تماس بگیرید.
سوالات متداول در مورد تابلو برق فشار ضعیف
استاندارد طراحی و ساخت تابلو برق فشار ضعیف چیست؟
مهمترین استاندارد مورد استفاده برای طراحی و ساخت تابلوهای فشار ضعیف، استاندارد IEC 61439 است که الزامات مربوط به ساختار، ایمنی و عملکرد تابلو را مشخص میکند. همچنین استاندارد IEC 60529 برای تعیین درجه حفاظت محفظه و استاندارد IEC 60947 برای تجهیزات کلیدزنی و حفاظتی کاربرد دارد.
ظرفیت تابلو برق فشار ضعیف چگونه محاسبه میشود؟
برای محاسبه ظرفیت تابلو، ابتدا توان و جریان مصرفکنندههای متصل به آن مشخص میشود. سپس با در نظر گرفتن ضریب همزمانی، جریان موردنیاز، جریان نامی تجهیزات و احتمال افزایش بار در آینده، ظرفیت مناسب تابلو و تجهیزات آن تعیین میشود.
درجه حفاظت IP در تابلو برق فشار ضعیف به چه معناست؟
درجه حفاظت IP میزان مقاومت محفظه تابلو در برابر ورود گردوغبار، اجسام خارجی و آب را نشان میدهد. عدد اول میزان حفاظت در برابر اجسام جامد و عدد دوم میزان مقاومت در برابر نفوذ آب را مشخص میکند. انتخاب درجه IP به محل نصب تابلو و شرایط محیطی آن بستگی دارد.
تفاوت تابلو برق توزیع با تابلو کنترل موتور MCC چیست؟
تابلو برق توزیع برای تقسیم انرژی الکتریکی میان مدارها و مصرفکنندههای مختلف استفاده میشود. در مقابل، تابلو MCC بهطور تخصصی برای کنترل و حفاظت موتورهای الکتریکی طراحی شده و امکان راهاندازی، توقف و کنترل عملکرد چند موتور را فراهم میکند.
چه آزمایشهایی قبل از راهاندازی تابلو برق فشار ضعیف انجام میشود؟
پیش از برقدار کردن تابلو، اتصالات، وضعیت سیمکشی، پیوستگی مدار ارت و عایقبندی بررسی میشوند. همچنین عملکرد کلیدهای حفاظتی، مدارهای فرمان و تجهیزات کنترلی آزمایش میشود تا از صحت اتصالات و عملکرد مناسب تابلو اطمینان حاصل شود.
سرویس و نگهداری تابلو برق فشار ضعیف هر چند وقت یکبار باید انجام شود؟
زمان سرویس تابلو به شرایط محیطی، میزان بار مصرفی و توصیه سازنده بستگی دارد. در بازدیدهای دورهای باید وضعیت اتصالات، آثار داغشدگی، گردوغبار، عملکرد تجهیزات حفاظتی و سلامت عایقها بررسی شود. انجام این بررسیها به شناسایی زودهنگام ایرادها و جلوگیری از خرابی تجهیزات کمک میکند.




