تابلو برق (Electrical Panel) مجموعه‌ای محصور از تجهیزات الکتریکی شامل بریکرها (کلیدهای قطع‌کننده)، فیوزها، تجهیزات کنترلی (مانند PLC)، ابزارهای اندازه‌گیری و سیستم‌های حفاظتی است. وظیفه اصلی این تابلوها، دریافت انرژی ورودی، توزیع ایمن آن بین مدارهای مختلف و محافظت از تجهیزات و مصرف‌کنندگان در برابر خطاهایی مانند اتصال کوتاه و اضافه بار است. این تابلوها بر اساس سطح ولتاژ، محل نصب (داخلی یا بیرونی)، و نوع کاربرد دسته‌بندی و طراحی می‌شوند.
تابلوهای برق صنعتی نقشی حیاتی در مدیریت و ایمنی انرژی در صنایع و ساختمان‌ها دارند. در گذشته این تجهیزات صرفاً با قطعات مکانیکی ساخته می‌شدند، اما امروزه با ورود تکنولوژی‌هایی نظیر PLC و اینورتر، کنترل و مانیتورینگ سیستم‌ها بسیار دقیق‌تر و هوشمندتر شده است. به طور کلی، هر تابلو برق صنعتی مجموعه‌ای از تجهیزات کلیدزنی، حفاظتی و کنترلی است که متناسب با نیاز طراح و عملکرد مورد انتظار، برای توزیع ایمن جریان و محافظت از مدارها در برابر خطاهایی نظیر اتصال کوتاه طراحی و اجرا می‌شود.
آموزشگاه فن آموزان دوره تخصصی آموزش برق صنعتی و نیز آموزش تابلو برق صنعتی را در کارگاههای مجهز و با ارائه مدرک بین المللی برگزار می کند. این دوره ها تحت نظارت سازمان فنی و حرفه ای و با امکان بازآموزی رایگان ارائه می شوند. برای مشاهده سرفصلهای دوره تابلو برق روی تصویر بالا کلیک نمایید.
تابلو برق هم برای قطع و وصل ایمن تغذیه تجهیزات هنگام تعمیرات و هم برای ایزوله کردن خطاهای پایین‌دست مدار به کار می‌رود. در پست‌های برق، این تابلوها هم در سمت فشار ضعیف و هم در سمت فشار متوسط و قوی ترانسفورماتورهای قدرت نصب می‌شوند. تابلوهای سمت توزیع معمولاً داخل پست قرار گرفته و شامل دژنکتورها، کنتاکتورها و ادوات حفاظتی و اندازه‌گیری هستند.
از نظر فنی، اصطلاح تابلو برق صنعتی (Switchgear & Controlgear) گستره وسیعی از تجهیزات کلیدزنی و حفاظتی را در بر می‌گیرد؛ از جمله کلیدهای اتوماتیک (MCCB)، کلیدهای هوایی (ACB)، فیوزهای کاردی (HRC)، کنتاکتورها، کلیدهای مینیاتوری (MCB)، کلیدهای محافظ جان (RCD) و ترانس‌های جریان و ولتاژ. این تجهیزات در کنار یکپارچه‌سازی با ادوات اندازه‌گیری و کنترلی، نقش اصلی را در حفاظت، مدیریت و توزیع پایدار جریان الکتریکی ایفا می‌کنند.
تابلو برق ها را می توان از جنبه های مختلفی دسته بندی کرد: بر اساس وظیفه و کاربرد تابلو برق، بر اساس جنس، بر اساس مکان نصب، نحوه ی نصب، بر اساس طراحی و غیره. در ادامه انواع مختلف تابلو برق را در طبقه بندی های مختلف به صورت جامع مرور می کنیم.
فهرست محتوا
نقش تابلو برق
از وظایفی که تابلو برق دارد می توان به حمل کردن، ایجاد و قطع جریان بار طبیعی همچون یک سوئیچ اشاره کرد. علاوه بر این، با فرمان رله‌های حفاظتی و نمونه‌گیری تجهیزاتی مانند ترانسفورماتور جریان (CT) و ولتاژ (PT)، جریان خطا یا اتصال کوتاه را به‌سرعت قطع می‌کند تا به تجهیزات آسیب نرسد.
بنابراین یک تابلو برق صنعتی تجهیزاتی از جمله بریکرها (مانند دژنکتور یا کلیدهای اتوماتیک)، ترانسفورماتور جریان (CT)، ترانسفورماتور ولتاژ (PT)، رله‌های حفاظتی، ابزارهای اندازه گیری، سوئیچ ها، فیوزها، MCBها، سرج ارسترها (محافظ افزایش ناگهانی ولتاژ)، جداکننده ها یا ایزولاتورها، و تجهیزات مرتبط دیگر را شامل می شود.
تقسیم بندی تابلو برق از نظر عملکرد
- تابلوهای قابل برنامه ریزی
- تابلوهای کنترل موتور یا کنترل روشنایی
- تابلوهای خازنی
تابلوهای قابل برنامه ریزی
در این تابلوها از LOGO یا PLC به صورت متداول استفاده می شود و برای مقاصد پیشرفته و بزرگ صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد.
تابلوهای کنترل موتور یا کنترل روشنایی
در این تابلوها به صورت متداول از مدارات متداول کنتاکتوری استفاده می شود.
تابلوهای خازنی
در این تابلوها از خازن برای اصلاح ضریب قدرت استفاده می شود.
انواع تابلو برق از نظر محل نصب
- تابلو برق بیرونی Outdoor
- تابلو برق داخلی indoor
تابلو برق بیرونی (Outdoor)
تابلوهای فضای باز به دلیل قرارگیری در معرض بارش، گرد و غبار و تابش مستقیم آفتاب، باید با استاندارد درجه حفاظت نفوذ بالا (حداقل IP54 تا IP65 بر اساس استاندارد IEC 60529) طراحی و آب‌بندی شوند. برای ساخت این تابلوها الزامات زیر در نظر گرفته می‌شود:
سقف این تابلوها باید نسبت به بدنه آن ها از هر طرف ۵ سانتی متر بزرگ تر باشد و از هر طرف امتداد داشته باشد.
- درب آن از جلو باز شود و بدنه آن درزگیری شده و آب بندی شده باشد.
- ضخامت بدنه آن باید حداقل ۲ میلی متر باشد.
- رنگ بدنه آن باید از جنس رنگ مقاوم در برابر نور خورشید باشد.
- قفل مناسبی برای آن تعبیه شده باشد و نسبت به زمین در ارتفاع مناسبی قرار گیرد.
- برای این منظور تابلو باید روی سکویی به ارتفاع ۲۰ الی ۲۵ سانتی متری قرار گرفته و این سکو از هر جهت ۱۰ سانتی متر از لبه تابلو بزرگ تر باشد.
- ابعاد استاندارد برای تابلو برق های بیرونی: ارتفاع ۱۲۰ سانتی متر، عمق ۴۰ سانتی متر و عرض بر اساس نیاز و طراحی است.
تابلو برق داخلی (Indoor)
از این تابلو برق در فضاهای داخلی مانند سوله ها، کارگاه ها و سالن ها استفاده می شود. دارای دو مدل، دسترسی یک درب از جلو و دسترسی دو درب از طرفین می باشد که بسته به محل نصب و نیاز از هر کدام از این مدل ها استفاده می شود. این تابلو باید از تجهیزات داخل آن در مقابل ضربه و صدمات فیزیکی محافظت کرده و نیز از ایمنی مناسب جهت جلوگیری از آتش سوزی برخوردار باشد.
انواع تابلو برق از نظر سطح ولتاژ
تابلوی برق فشار ضعیف (LV)
این تابلوها در سطح ولتاژ کمتر از ۱۰۰۰ ولت (معمولاً تا ۶۹۰ ولت با ولتاژ کاری ۴۰۰ ولت) کار می‌کنند. بر اساس استاندارد مرجع IEC 61439، این تابلوها مجموعه‌ای از بریکرها (کلیدهای اتوماتیک، مینیاتوری و هوایی)، تجهیزات کنترلی و شینه‌های مسی هستند که برق نهایی کارگاه‌ها و ساختمان‌ها را تأمین می‌کنند.
تابلوهای فشار متوسط (MV)
تابلوهای فشار متوسط در سطح ولتاژ بین ۱۰۰۰ ولت تا ۳۶۰۰۰ ولت قرار دارند. اصلی ترین اجزای تابلو فشار متوسط بدنه، رله، باسبار، ترانسفورماتور ولتاژ و جریان، کلید (دژنکتور) و یا کنتاکتور فشار متوسط، لوازم اندازه گیری و تجهیزات کنترلی را شامل می شود.
تابلو برق فشار قوی (HV)
این تابلوها در سطوح ولتاژی بالاتر از ۳۶ کیلوولت در پست‌های انتقال و توزیع نیرو به کار می‌روند. به دلیل ولتاژ بسیار بالا و لزوم کنترل جرقه، تجهیزات این رده معمولاً در تابلوهای عایق گاز (GIS) و با فناوری‌های پیشرفته طراحی می‌شوند.
انواع تابلو از نظر جنس
- تابلو برق از جنس فولاد ضد زنگ و فولاد کربن
- تابلو برق آلومینیومی
- تابلو برق از جنس پلی کربنات
- تابلو برق از جنس فایبر گلاس
تابلو برق از جنس فولاد ضد زنگ و فولاد کربن
این نوع تابلو برق در برابر خوردگی مقاوم است، ضد زنگ است و در شرایط مرطوب و شرجی مناسب است و نیز مقاومت بالایی در برابر مواد شیمیایی دارد. از این رو برای محیط های پزشکی، داروسازی و صنایع غذایی و مناطق با شرایط جوی خاص مناسب است.
تابلو برق آلومینیومی
این تابلوها بسیار سبک، ضدزنگ و مقاوم در برابر خوردگی هستند. به دلیل قیمت بالاتر آلومینیوم نسبت به ورق‌های فولادی معمولی، این تابلوها در پروژه‌های خاص مانند مناطق شرجی ساحلی، شناورها و محیط‌هایی با رطوبت بسیار بالا که طول عمر سازه اولویت دارد استفاده می‌شوند.
تابلو برق از جنس پلی کربنات
این مدل تابلو برق بسیار سبک و مقاوم است. غیر رساناست و از تداخلات مغناطیسی جلوگیری می کند.
تابلو برق از جنس فایبر گلاس
از ویژگی های مفید فایبرگلاس می توان به مقاوم بودن در برابر رطوبت و مواد شیمیایی، مقاوم در برابر دمای بالا که آن را مناسب برای محیط های مرطوب و شرجی کرده است اشاره کرد.
انواع تابلو از نظر طراحی
- Metal clad
- Compartment type
تابلو برق Metal Clad
در این تابلوها تمام بخش‌های اصلی شامل محفظه بریکر، محفظه باسبار (شمش‌ها)، محفظه کابل و محفظه تجهیزات کنترلی با دیواره‌های فلزی کاملاً تفکیک و ارت شده‌اند. این طراحی مانع سرایت آرک یا خطای اتصال کوتاه از یک بخش به بخش دیگر شده و بالاترین سطح ایمنی را در رده فشار متوسط تأمین می‌کند.
تابلو برق Compartment Type
در ساختار کمپارتمنت نیز بخش‌های باسبار، کلید و کابل‌کشی از هم جدا شده‌اند، اما برخلاف متال‌کلد، این دیواره‌های جداکننده لزوماً تماماً فلزی نیستند و می‌توانند از جنس صفحات عایق کامپوزیتی باشند. این تابلوها هزینه ساخت کمتری نسبت به متال کلد دارند.
انواع تابلو از نظر ساختار ظاهری
- تابلوهای فیکسfix
- تابلوهای کشویی withdrawable
- تابلوی ایستاده free standing
تابلوهای فیکس (Fix)
تابلوهای فیکس به چند دسته تقسیم می شوند:
- تابلو ایستاده چند منظوره (Multi Purpose): این تابلوها به صورت ایستاده نصب می شوند و برای کاربردهای مختلفی استفاده می شوند و داخل آن می توان عملگرهای مختلفی نصب کرد.
- تابلوهای دیواری (Wall Mounting): این تابلوها برای نصب به دیوار به عنوان تکیه گاه احتیاج دارند و به دو نوع روکار (On Surface) که روی دیوار نصب می شود و توکار (Flush Mounting) که داخل دیوار نصب می شود، تقسیم می شوند.
- تابلوهای RACK: این تابلوها دارای قفسه هایی برای نصب تجهیزات هستند و محفظه ها روی این قفسه ها نصب می شوند که می توان تجهیزات مختلف اندازه گیری را روی آن ها اضافه کرد.
- تابلوهای SWING: دارای درب های شیشه ای و متحرک است که تکنسین به راحتی می تواند به داخل تابلو دسترسی داشته باشد و نیز از پشت شیشه داخل تابلو را مشاهده کرده و دسترسی داشته باشد. به دلیل امکانات و درب های متحرک و شیشه ای قیمت بالاتری نسبت به سایر تابلوها دارد.
تابلوهای کشویی (Withdrawable)
این مدل تابلو نسبت به سایر مدل ها گران قیمت تر است و از ایمنی بالاتری برخوردار است و از آن در شرکت های بزرگ استفاده می شود. از مزایای این تابلوها می توان به این مورد اشاره کرد که در صورت بروز ایراد در هر کشو به راحتی می توان آن را تعویض و جایگزین کرد. و خود آن دارای دو نوع است:
- MCC (Motor Control Center): که از آن برای کنترل و راه اندازی چندین موتور استفاده می شود.
- تابلوی مرکز قدرت (Power Center): وظیفه تأمین تغذیه MCC را به عهده دارد. از این تابلو می توان برای تغذیه همزمان چندین MCC استفاده کرد.
تابلوی ایستاده (Free Standing)
این تابلوها نیاز به تکیه‌گاه دیواری ندارند و مستقیماً روی فونداسیون، سکو یا فریم پایه در محل پروژه مستقر می‌شوند. بدنه این تابلوها معمولاً از ورق‌های روغنی یا گالوانیزه با ضخامت ۱.۵ تا ۲ میلی‌متر و پوشش رنگ الکترواستاتیک کوره‌ای ساخته می‌شود تا در برابر خوردگی و شرایط محیطی مقاومت مطلوبی داشته باشد.
برای شروع یادگیری تردید دارید؟
جهت دریافت مشاوره رایگان شماره موبایل خود را وارد کنید.
مطلبی که در رابطه با انواع تابلو برق صنعتی بود خواندید حاصل تلاش تیم تحریریه واحد برق آموزشگاه فنی حرفه ای فن آموزان بود. فن آموزان با برگزاری دوره های تخصصی رشته برق و اتوماسیون های صنعتی چون آموزش برق صنعتی که خود شامل دوره های تابلو برق صنعتی و آموزش plc میباشد و همچنین آموزش برق ساختمان و دیگر رشته های مرتبط با برق در تلاش است تا در بهبود اشتغال زایی در صنعت برق کشور تاثیری حتی کوچک داشته باشد. از آموزش تا اشتغال باشماییم.
