پمپ دان یا جمع کردن گاز کولر گازی، فرآیند انتقال و ذخیره مبرد مدار در کندانسور برای جابه‌جایی یا تعمیرات است. برای اجرای آن، دستگاه را در حالت سرمایش روشن کنید، شیر خط رفت (لوله نازک) را با آچار آلن کامل ببندید و افت فشار را با گیج منیفولد زیر نظر بگیرید. به‌محض رسیدن فشار به محدوده صفر تا ۵ PSI، شیر خط برگشت (لوله ضخیم) را ببندید و کمپرسور را فوراً خاموش کنید.
در ادامه مقاله، مراحل انجام پمپ دان را با جزئیات بیشتر توضیح می‌دهیم و نکات مهم هر مرحله را برای جلوگیری از خطا و آسیب به دستگاه بررسی می‌کنیم.
فهرست محتوا
پمپ دان کولر گازی چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟
در تمام سیستم‌های تهویه مطبوع دو تکه (اسپلیت)، مبرد یا همان گاز کولر گازی در یک مدار بسته بین یونیت داخلی و خارجی گردش می‌کند. پمپ دان روشی است که در آن کمپرسور، مبرد موجود در لوله‌های رابط و اواپراتور را مکش می‌کند و به داخل کویل کندانسور و آکومولاتور یونیت بیرونی می‌فرستد. پس از جمع شدن گاز، شیرهای سرویس بسته می‌شوند تا مبرد داخل یونیت بیرونی محبوس بماند و ارتباط آن با لوله‌های رابط قطع شود.
پمپ دان کولر گازی معمولاً زمانی انجام می‌شود که قرار است دستگاه جابه‌جا شود یا بخشی از سیستم تبرید به تعمیر نیاز داشته باشد. برای مثال، هنگام انتقال اسپلیت به محل جدید، تعویض اواپراتور یا شیر انبساط و تعمیر لوله‌های مسی آسیب‌دیده، لازم است مبرد موجود در مدار به‌درستی جمع‌آوری شود. در چنین شرایطی، پمپ دان کولر گازی کمک می‌کند تا گاز مبرد با استفاده از کمپرسور به یونیت بیرونی منتقل و در آنجا ذخیره شود. به این ترتیب، تکنسین می‌تواند بدون تخلیه مبرد در محیط، لوله‌ها را باز کند و تعمیرات یا تعویض قطعات موردنیاز را انجام دهد. این روش علاوه بر کاهش هدررفت گاز و هزینه‌های شارژ مجدد، از آلودگی محیط‌زیست نیز جلوگیری می‌کند.
تفاوت پمپ دان با ریکاوری گاز کولر گازی
هر دو روش با هدف جلوگیری از انتشار مبرد در هوا و حفظ گاز انجام می‌شوند، اما در نحوه اجرا و ابزار مورد نیاز تفاوت دارند. در پمپ دان، از دستگاه خارجی برای مکش گاز استفاده نمی‌شود و کمپرسور سالم خود کولر، مبرد را به داخل کندانسور منتقل می‌کند. این روش سریع، کم‌هزینه و کاربردی است، اما فقط زمانی می‌توان از آن استفاده کرد که کمپرسور درست کار کند و کندانسور نیز نشتی نداشته باشد.
در مقابل، برای ریکاوری مبرد از دستگاه مخصوص بازیافت گاز و یک سیلندر یا کپسول مخصوص استفاده می‌شود. استفاده از این روش زمانی ضروری است که کمپرسور سوخته یا گیرپاژ کرده باشد، کندانسور نشتی داشته باشد یا سیستم به کندانسور میکروچنل مجهز باشد. درواقع کندانسورهای میکروچنل به دلیل حجم داخلی بسیار کم، فضای کافی برای نگهداری تمام مبرد سیستم ندارند و انجام پمپ دان در آن‌ها ممکن است فشار را به‌شدت افزایش دهد و به کویل آسیب برساند؛ بنابراین در چنین شرایطی، باید گاز را با دستگاه ریکاوری به سیلندر خارجی منتقل کرد.
قبل از پمپ دان چه نکاتی را باید بررسی کرد؟
پیش از شروع پمپ دان، باید چند نکته مهم را بررسی کنید. اولین مورد، شناسایی نوع کمپرسور دستگاه است، چرا که نوع کمپرسور فشار مناسب برای پایان کار را تعیین می‌کند. برای درک بهتر ساختار سیلندر و سوپاپ‌ها می‌توانید راهنمای انواع کمپرسور کولر گازی را مطالعه کنید.
بیش از ۸۰ درصد اسپلیت‌های دیواری بازار به کمپرسور روتاری مجهز هستند. کمپرسورهای روتاری و اسکرال نباید در شرایط خلأ عمیق، یعنی فشار زیر صفر گیج، کار کنند؛ زیرا این وضعیت ممکن است باعث داغ شدن بیش از حد کمپرسور، لرزش قطعات، پس زدن روغن و حتی ایجاد قوس الکتریکی در ترمینال‌ها شود؛ بنابراین، برای کمپرسورهای روتاری معمولاً باید در محدوده ۰ تا ۲ PSI و برای کمپرسورهای اسکرال در محدوده ۵ تا ۱۰ PSI، شیر سرویس متصل به لوله ضخیم کولر گازی را ببندید؛ اما اگر با کمپرسورهای پیستونی قدیمی سروکار دارید، این کمپرسورها معمولاً می‌توانند تا نزدیکی فشار صفر گیج به کار خود ادامه دهند.
نکته بعدی، بررسی وجود کلید فشار پایین در مدار برق کولر است. این کلید در بعضی مدل‌ها روی خط مکش نصب می‌شود و با افت فشار مبرد به کمتر از حد مشخص، برق کمپرسور را قطع می‌کند؛ در نتیجه، کمپرسور پیش از جمع شدن کامل گاز خاموش می‌شود. اگر دستگاه به این کلید مجهز باشد، ممکن است لازم باشد مدار کنترل را بررسی کنید تا علت خاموش شدن زودهنگام کمپرسور مشخص شود. با این حال، از یکسره کردن موقت سیم‌های ترموستات یا کلید فشار متصل به کنتاکتور، بدون شناخت مدار و رعایت نکات ایمنی، خودداری کنید. همچنین، روشن نگه داشتن فن یونیت داخلی پیش از شروع پمپ دان، به تبخیر سریع‌تر مبرد مایع باقی‌مانده در اواپراتور کمک می‌کند.
ابزارهای لازم برای پمپ دان کولر گازی
برای انجام دقیق و ایمن پمپ دان، به ابزارهای مخصوص اندازه‌گیری فشار، باز و بسته کردن شیرهای سرویس و رعایت نکات ایمنی نیاز دارید. در این اینفوگرافیک، ابزارهای موردنیاز برای جمع کردن گاز کولر گازی و کاربرد هرکدام را مشاهده می‌کنید:
آموزش گام به گام پمپ دان کولر گازی
اجرای پمپ دان به دقت، سرعت عمل و رعایت ترتیب مراحل نیاز دارد تا مبرد بدون ورود هوا به مدار، در یونیت بیرونی جمع شود. در ادامه، هر یک از ۶ مرحله این کار را به‌صورت کامل توضیح می‌دهیم:
1. آماده‌سازی دستگاه
ابتدا برق اصلی دستگاه را وصل کنید و مطمئن شوید اسپلیت در وضعیت مناسبی برای شروع کار قرار دارد. سپس با استفاده از آچار فرانسه یا آچار کلاغی، درپوش شیرهای سرویس متصل به لوله نازک و لوله ضخیم را باز کنید.
نکته ایمنی: هنگام باز کردن پنل برق یونیت بیرونی، مراقب تماس با ترمینال‌ها و سیم‌های برق‌دار باشید. دسترسی به قطعات برقی باید با رعایت اصول ایمنی و توسط فرد متخصص انجام شود.
2. اتصال گیج منیفولد به شیر سرویس برگشت
شیلنگ فشار ضعیف گیج منیفولد (شیلنگ آبی‌رنگ) را به پورت سرویس دارای شیر سوزنی که روی لوله ضخیم (خط گاز یا مکش) قرار دارد، متصل کنید تا بتوانید فشار سیستم را هنگام پمپ دان کنترل کنید. در این مرحله، شیرهای گیج منیفولد باید کاملاً بسته باشند. پس از اتصال، عقربه گیج، فشار ایستایی مبرد داخل سیستم را نشان می‌دهد.
3. راه‌اندازی کولر در حالت سرمایش
کولر را در حالت سرمایش و روی پایین‌ترین دمای ممکن تنظیم کنید تا کمپرسور روشن شود. اگر به ترموستات داخلی دسترسی ندارید یا به‌تنهایی کار می‌کنید، می‌توانید با استفاده از پیچ‌گوشتی دسته‌عایق، پل پلاستیکی کنتاکتور یونیت بیرونی را به‌آرامی به سمت داخل فشار دهید تا کمپرسور و فن به‌صورت دستی روشن شوند. اجازه دهید دستگاه ۳ تا ۵ دقیقه کار کند تا چرخه تبرید به وضعیت پایدار برسد.
4. بستن شیر سرویس رفت
با استفاده از آچار آلن مناسب، شیر سرویس رفت (لوله نازک) را در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید تا کاملاً بسته شود. با بستن این شیر، جریان مبرد مایع به سمت پنل داخلی قطع می‌شود، اما کمپرسور همچنان گاز موجود در پنل داخلی را مکش می‌کند. برای سرعت عمل بیشتر در مرحله بعد، می‌توانید شیر سرویس برگشت (لوله ضخیم) را نیز از قبل تا نیمه ببندید.
نکته مهم: پیش از شروع کار، آچار آلن مناسب را آماده کنید. سایز موردنیاز برای شیر سرویس نازک معمولاً ۴ یا ۵ میلی‌متر و برای شیر سرویس ضخیم، ۵ یا ۸ میلی‌متر است. سایز دقیق را با شیر سرویس دستگاه مطابقت دهید تا هنگام پمپ دان برای پیدا کردن ابزار معطل نشوید.
5. کنترل فشار و بستن شیر سرویس برگشت
با ادامه کار کمپرسور، عقربه گیج فشار ضعیف به‌سرعت پایین می‌آید. در این مرحله، عقربه را با دقت زیر نظر بگیرید. هنگامی که فشار در کمپرسور تا مقدار توصیه شده پایین آمد، شیر برگشت (لوله ضخیم) را با آچار آلن سریع و کاملاً ببندید.
نکته مهم: با بستن شیر رفت و ادامه کار کمپرسور، به دلیل افت شدید و ناگهانی فشار، معمولاً روی لوله نازک و شیر سرویس آن برفک سفیدرنگی تشکیل می‌شود. این واکنش ترمودینامیکی کاملاً طبیعی است و با نزدیک شدن عقربه گیج به صفر و اتمام پمپ دان، این برفک به‌سرعت آب خواهد شد.
6. توقف دستگاه و بررسی پایان پمپ دان
به‌محض بسته شدن کامل شیر خط گاز، کمپرسور را فوراً خاموش کنید. برای این کار، برق دستگاه را از روش مجاز قطع کنید. ادامه کار کمپرسور حتی برای چند ثانیه پس از بستن شیرها می‌تواند به آن آسیب برساند. پس از خاموش شدن دستگاه، عقربه گیج را بررسی کنید. اگر فشار ثابت بماند، می‌توان نتیجه گرفت که پمپ دان با موفقیت انجام شده است. گاهی پس از خاموش شدن کمپرسور، فشار به میزان کمی، حدود ۱ تا ۳ PSI، بالا می‌رود. این تغییر ممکن است به دلیل تبدیل مقداری از مبرد مایع باقی‌مانده به بخار رخ دهد که در سیستم‌های بسته، کاملاً طبیعی است.
اقدامات لازم بعد از جمع کردن گاز اسپیلت
پس از پایان پمپ دان و خاموش کردن دستگاه، ابتدا برق را از فیوز اصلی قطع کنید تا از روشن شدن ناگهانی کولر جلوگیری شود. سپس فشار گیج منیفولد را برای چند دقیقه زیر نظر بگیرید تا مشخص شود فشار ثابت می‌ماند و شیرهای سرویس، نشتی داخلی ندارند. در صورت افت فشار یا وجود شبهه در آب‌بندی، باید روش‌های نشت‌یابی کولر گازی را پیش از باز کردن کامل اتصالات اجرا کنید.
پس از اطمینان از بسته بودن شیرها، شیلنگ گیج را جدا کنید و مهره‌های فلر لوله‌های مسی را با استفاده از دو آچار باز کنید. بلافاصله پس از جدا کردن لوله‌ها، سر شیرهای سرویس و انتهای لوله‌های مسی را با درپوش‌های برنجی یا نوار چسب محکم بپوشانید. ورود حتی مقدار کمی رطوبت، گردوغبار یا هوا به لوله‌های باز می‌تواند روغن کمپرسور را آلوده کند و هنگام راه‌اندازی دوباره، باعث گرفتگی شیر مویی شود. پس از پایان تعمیرات و نصب مجدد لوله‌ها نیز باید مدار لوله‌کشی و اواپراتور را با پمپ وکیوم تخلیه کرد تا فشار به کمتر از 500 میکرون برسد؛ سپس می‌توان شیرهای سرویس را برای ورود مبرد به مدار باز کرد.
نکته مهم: پس از اتمام تعمیرات و وکیوم کردن مدار، برای راه‌اندازی مجدد هرگز ابتدا شیر لوله ضخیم را باز نکنید. همیشه اول شیر لوله نازک را کمی باز کنید تا فشار مبرد به‌آرامی وارد لوله‌ها شود و سپس شیر دیگر را کامل باز کنید. باز کردن ناگهانی شیر برگشت در ابتدای کار، باعث پرتاب شدن روغن کمپرسور به داخل اواپراتور می‌شود.
چگونه کولر گازی را در فصل زمستان (حالت گرمایش) پمپ دان کنیم؟
یکی از چالش‌های تکنسین‌ها هنگام جابه‌جایی کولر گازی در روزهای سرد سال، روشن کردن دستگاه در حالت سرمایش است. برای انجام پمپ دان، مبرد باید در مدار سرمایش گردش کند، اما در زمستان ممکن است سنسور دمای محیط و سیستم کنترلی دستگاه، اجازه روشن شدن کمپرسور در این حالت را ندهند. برای حل این مشکل، دو راه وجود دارد.
راه اول، استفاده از حالت سرمایش اجباری (Force Cool) یا دکمه تست روی پنل داخلی است که در بعضی مدل‌ها امکان روشن کردن دستگاه در حالت سرمایش را فراهم می‌کند. راه دوم، تحریک حرارتی سنسور دمای اتاق (NTC) است. برای دسترسی به سنسور، معمولاً کافی است درپوش فیلترهای پنل داخلی را بالا بزنید تا حباب مشکی‌رنگ سنسور را در نزدیکی فین‌های اواپراتور ببینید. با قرار دادن سنسور بین انگشتان دست برای چند ثانیه یا استفاده از حرارت ملایم سشوار، دمای آن کمی افزایش می‌یابد و مقاومت الکتریکی‌اش کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه، برد ممکن است دمای محیط را بالاتر تشخیص دهد و فرمان روشن شدن کمپرسور در حالت سرمایش را صادر کند. البته این روش برای همه مدل‌ها مناسب نیست و باید پیش از اجرا، روش سرویس دستگاه را بررسی کنید.
نکته مهم: هرگز گیج فشار ضعیف (شیلنگ آبی) را زمانی که دستگاه در حالت گرمایش روشن است به شیر سرویس متصل نکنید؛ در حالت گرمایش، عملکرد شیر برقی چهارراهه معکوس شده و لوله ضخیم دارای فشار دهش بسیار بالایی است که می‌تواند باعث ترکیدن شیلنگ یا خرابی کامل گیج منیفولد شما شود.
خطاهای رایج هنگام پمپ دان کولر گازی
پمپ دان شاید در ظاهر ساده به نظر برسد، اما یک اشتباه کوچک هنگام انجام آن می‌تواند خسارت زیادی به کمپرسور وارد کند. در ادامه، مهم‌ترین اشتباهاتی را می‌خوانید که تکنسین‌ها باید از آن‌ها پرهیز کنند:
- اصرار بر رسیدن به خلأ عمیق: یکی از اشتباهات جدی، صبر کردن بیش از حد برای پایین آمدن عقربه گیج به زیر صفر است. کار کردن کمپرسورهای روتاری و اسکرول در خلأ عمیق می‌تواند باعث داغ شدن سریع، خروج روغن و حتی ایجاد قوس الکتریکی درون محفظه شود. فشار را همیشه در محدوده ایمن ذکر شده کنترل کنید.
- تأخیر در خاموش کردن کمپرسور: به‌محض بستن شیر سرویس برگشت، باید کمپرسور را فوراً خاموش کنید. ادامه کار آن پس از بسته شدن شیرها، باعث افزایش شدید دما، قفل هیدرولیکی قطعات مکانیکی و در نهایت سوختن سیم‌پیچ می‌شود.
- نادیده گرفتن سوییچ فشار ضعیف: در برخی اسپلیت‌های با ظرفیت بالا، سوییچ فشار ضعیف در مدار وجود دارد. اگر این سوییچ هنگام پمپ دان عمل کند، برق کنتاکتور قطع می‌شود و کمپرسور پیش از پایان کار خاموش خواهد شد. در این شرایط، ممکن است تکنسین کم‌تجربه تصور کند پمپ دان تمام شده است، در حالی که هنوز بخشی از گاز در لوله‌ها باقی مانده است.
- فشار بیش از حد هنگام بستن شیرهای سرویس: هنگام بستن شیرهای سرویس با آچار آلن، نیازی به وارد کردن نیروی زیاد نیست. سفت کردن بیش از حد می‌تواند رزوه‌های برنجی شیر را هرز کند یا به اورینگ‌های داخلی آسیب برساند. این خرابی‌ها ممکن است در آینده باعث نشتی‌های کوچک و دردسرساز شوند.
- باز گذاشتن لوله‌ها بدون درپوش: پس از پایان پمپ دان و باز کردن مهره‌های فلر، سر لوله‌های مسی و شیرهای سرویس را باز نگذارید. ورود گردوغبار و رطوبت هوا به مدار می‌تواند به روغن کمپرسور و شیر مویی آسیب برساند و هنگام راه‌اندازی دوباره مشکل ایجاد کند. برای جلوگیری از این اتفاق، سر لوله‌ها و شیرها را با درپوش‌های پلاستیکی یا برنجی مناسب کاملاً ببندید.
سوالات متداول درباره پمپ دان کولر گازی
پمپ دان کولر گازی چقدر طول می‌کشد؟
پمپ دان، از زمان بستن شیر خط رفت (لوله نازک) تا افت فشار و بستن شیر خط برگشت، معمولاً بین ۳۰ ثانیه تا حداکثر ۲ دقیقه طول می‌کشد. اگر این زمان از ۲ دقیقه بیشتر شود، ممکن است سوپاپ‌های کمپرسور ضعیف شده باشند یا دستگاه نشتی داخلی داشته باشد. البته طول لوله‌کشی و ظرفیت دستگاه نیز بر این زمان تأثیر دارند.
آیا پمپ دان کولر گازی اینورتر با مدل معمولی تفاوت دارد؟
در کولرهای معمولی، کمپرسور با دور ثابت کار می‌کند و گاز با سرعت مشخصی جمع می‌شود؛ اما ساختار دستگاه‌های اینورتر متفاوت است. اگر با نحوه عملکرد این سیستم‌ها آشنا نیستید، بررسی تفاوت کولر گازی اینورتر و کولر گازی بدون اینورتر دید بهتری در این زمینه به شما می‌دهد. در مدل‌های اینورتر، برد دستگاه ممکن است در واکنش به افت فشار، دور کمپرسور را کاهش دهد. به همین دلیل، در اسپلیت‌های اینورتر باید از حالت سرمایش اجباری استفاده کنید تا کمپرسور با بالاترین فرکانس کار کند و گاز به‌طور کامل در کندانسور جمع شود.
آیا می‌توان اسپلیت‌های چندپنله (مولتی پنل) را به همین روش پمپ دان کرد؟
پمپ دان سیستم‌های مولتی پنل (چند اواپراتور متصل به یک کندانسور) پیچیدگی‌های بیشتری دارد. در این دستگاه‌ها حجم مبرد بالاست و ممکن است کندانسور ظرفیت ذخیره تمام آن را نداشته باشد. همچنین، برای باز ماندن شیرهای انبساط الکترونیکی تمام پنل‌ها، معمولاً باید تنظیمات خاصی را روی دیپ‌سوئیچ‌های برد یونیت خارجی انجام دهید. برای پمپ دان این دستگاه‌ها، باید به دفترچه راهنمای سازنده مراجعه کنید.
چرا گاهی اوقات تمام گاز کولر در یونیت بیرونی جمع نمی‌شود؟
در شرایط استاندارد، کندانسور فضای کافی برای ذخیره مبرد را دارد. اما اگر طول لوله‌کشی از حد مجاز سازنده بیشتر باشد و قبلاً گاز اضافی به سیستم تزریق شده باشد، ممکن است کندانسور ظرفیت ذخیره تمام مبرد را نداشته باشد. از دلایل دیگر می‌توان به فرسودگی کمپرسور و گشاد شدن سوپاپ‌های آن اشاره کرد که توان مکش و جمع‌آوری کامل گاز را کاهش می‌دهد.
آیا می‌توان پمپ دان را بدون گیج منیفولد و فقط با زمان‌سنجی انجام داد؟
بستن شیرها بدون بررسی فشار و صرفاً پس از ۳۰ یا ۶۰ ثانیه، یکی از اشتباهات رایج افراد غیرمتخصص است. اگر عقربه گیج را به‌دقت کنترل نکنید، ممکن است گاز به‌طور کامل جمع نشود و هدر برود یا کمپرسور بیش از حد در شرایط خلأ کار کند و آسیب جدی ببیند.
