علت اصلی داغ کردن موتور ماشین، مشکل در سیستم خنک‌کاری است که معمولاً به دلیل کمبود ضدیخ، گیر کردن ترموستات، از کار افتادن فن، خرابی واترپمپ یا نشتی رادیاتور رخ می‌دهد. با بالا رفتن آمپر آب، گرمای موتور به‌درستی دفع نمی‌شود و خطر سوختن واشر سرسیلندر افزایش پیدا می‌کند؛ در این شرایط، خودرو را در محل امن متوقف کنید، کولر را خاموش کنید، بخاری را روی بالاترین درجه بگذارید و بدون باز کردن درب رادیاتور، روی پره‌های آن آب بریزید تا دمای موتور سریع‌تر پایین بیاید و از تعمیرات سنگین جلوگیری شود.
تعمیر خودرو یک رشته بسیار جذاب و پولساز است که اگر به آن علاقمند هستید پیشنهاد میکنیم حتما در دوره آموزش مکانیک خودرو شرکت کنید.
فهرست محتوا
نشانه‌های اولیه داغ کردن موتور خودرو
داغ کردن موتور معمولاً با چند علامت همراه است که با توجه به آن‌ها می‌توان افزایش دمای موتور را زودتر تشخیص داد. بالا رفتن آمپر آب ماشین، یکی از مهم‌ترین نشانه‌هاست؛ در این حالت عقربه آمپر از محدوده معمول بالاتر می‌رود و به سمت ناحیه قرمز یا H حرکت می‌کند. در خودروهای جدیدتر نیز ممکن است چراغ هشدار دما یا پیام افزایش دمای موتور روی صفحه نمایش ظاهر شود.
خروج بخار از کاپوت نیز می‌تواند نشان‌دهنده بالا رفتن بیش از حد دمای موتور باشد. این بخار معمولاً در اثر افزایش دمای مایع خنک‌کننده یا نشت آن روی قطعات داغ موتور ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است قدرت و شتاب خودرو کاهش پیدا کند و خودرو هنگام فشردن پدال گاز واکنش ضعیف‌تری داشته باشد. بوی غیرعادی داخل خودرو نیز می‌تواند نشانه افزایش دمای موتور باشد. نشت مایع خنک‌کننده روی قطعات داغ معمولاً بویی شیرین شبیه ضدیخ ایجاد می‌کند، در حالی که بوی تند روغن داغ یا سوخته نیز ممکن است همراه با داغ شدن بیش از حد موتور ایجاد شود.
برای آشنایی سریع‌تر با نشانه‌ها، علت‌های اصلی و اقداماتی که هنگام داغ کردن موتور باید انجام دهید، اینفوگرافیک زیر را ببینید:
مهم‌ترین دلایل داغ کردن و جوش آوردن موتور ماشین
عوامل مختلفی می‌توانند باعث داغ شدن بیش از حد موتور شوند. این مشکل گاهی به خرابی قطعات سیستم خنک‌کاری مربوط است و گاهی به کمبود یا خرابی مایعات، مشکلات برقی و حتی فشار زیاد روی موتور برمی‌گردد:
خرابی ترموستات و قفل شدن آن
ترموستات یک شیر حساس به دماست که ورود مایع خنک‌کننده از رادیاتور به موتور را کنترل می‌کند. وقتی موتور سرد است، ترموستات بسته می‌ماند تا موتور سریع‌تر به دمای مناسب برسد. با گرم شدن موتور، ترموستات باز می‌شود تا مایع خنک‌کننده وارد موتور شود و دمای آن را پایین بیاورد. اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، مایع خنک‌کننده در رادیاتور می‌ماند و به موتور نمی‌رسد؛ در نتیجه، دمای موتور سریع بالا می‌رود، در حالی که ممکن است خود رادیاتور هنوز خنک باشد.
نکته مهم: حذف کامل ترموستات در تابستان یک باور اشتباه است. این کار باعث می‌شود مایع خنک‌کننده بدون کنترل در سیستم گردش کند و در بعضی شرایط، به‌ویژه در ترافیک، نتیجه برعکس شود و موتور سریع‌تر داغ کند.
نشتی مایع خنک‌کننده در سیستم
کمبود مایع خنک‌کننده یکی از شایع‌ترین دلایل داغ کردن موتور است. این مایع که ترکیبی از ضدیخ و آب مقطر است، گرمای موتور را جذب می‌کند و آن را به رادیاتور می‌رساند. نشتی می‌تواند از قسمت‌های مختلفی مانند شلنگ‌های فرسوده، بست‌های شل، سوراخ شدن رادیاتور، خرابی واترپمپ یا حتی رادیاتور بخاری ایجاد شود. حتی یک نشتی کوچک که به‌مرور سطح مایع را پایین می‌آورد، می‌تواند در روز گرم تابستان یا ترافیک سنگین باعث جوش آوردن خودرو شود.
گرفتگی یا سوراخ شدن رادیاتور
رادیاتور وظیفه خنک کردن مایعی را دارد که از موتور برمی‌گردد. مایع داغ از مسیرهای باریک رادیاتور عبور می‌کند و گرمای آن با کمک جریان هوا کاهش پیدا می‌کند. رادیاتور معمولاً با دو مشکل اصلی روبه‌رو می‌شود: گرفتگی داخلی و کثیف شدن سطح بیرونی. گرفتگی داخلی می‌تواند به دلیل استفاده از آب لوله‌کشی و ضدیخ بی‌کیفیت ایجاد شود و گردش مایع را کاهش دهد. کثیفی سطح بیرونی نیز در اثر حشرات، گردوغبار و گل‌ولای ایجاد می‌شود و مانع رسیدن هوا به رادیاتور و خنک شدن آن می‌شود.
خرابی سوپاپ درب رادیاتور و منبع انبساط
درب رادیاتور فقط یک درپوش ساده نیست و دارای سوپاپ‌های فشار و خلاست. این سوپاپ‌ها فشار سیستم را حدود ۰.۹ تا ۱.۲ بار نگه می‌دارند تا نقطه جوش مایع خنک‌کننده بالاتر برود. اگر لاستیک آب‌بندی خراب شود یا فنر سوپاپ ضعیف شود، فشار سیستم حفظ نمی‌شود و مایع در دمای پایین‌تری به جوش می‌آید. در این حالت، مایع ممکن است به شکل بخار یا سرریز از سیستم خارج شود.
از کار افتادن واترپمپ خودرو
واترپمپ وظیفه دارد مایع خنک‌کننده را در موتور و رادیاتور به گردش درآورد. اگر واترپمپ به دلیل فرسودگی پره‌ها یا خرابی بلبرینگ‌ها درست کار نکند، گردش مایع کاهش پیدا می‌کند یا متوقف می‌شود. در نتیجه، مایع داغ داخل موتور باقی می‌ماند و دمای آن بالا می‌رود، حتی اگر سطح مایع مناسب باشد و سایر قطعات سالم باشند. خرابی واترپمپ معمولاً با صدای غیرعادی یا نشت آب از اطراف آن همراه است.
خرابی فن رادیاتور و سنسورهای دما
فن رادیاتور در سرعت‌های پایین و زمانی که خودرو متوقف است، هوا را از میان رادیاتور عبور می‌دهد تا مایع خنک شود. اگر فن به دلیل سوختن موتور، مشکل سیم‌کشی یا خرابی سنسور دمای آب روشن نشود، خودرو در ترافیک یا هنگام کار کردن درجا به‌سرعت داغ می‌کند. در خودروهای جدیدتر، ECU با اطلاعات چند سنسور، زمان روشن شدن فن را کنترل می‌کند و خرابی هر یک از این بخش‌ها می‌تواند عملکرد فن را مختل کند.
نکته مهم: از کار افتادن فن همیشه به معنای سوختن موتور آن نیست. در بسیاری از خودروهای داخلی مانند خانواده پژو و سمند، آب شدن پلاتین‌های رله فن یا خرابی مقاومت دور کند می‌تواند دلیل روشن نشدن فن باشد. بررسی این قطعات قبل از شروع فصل گرما می‌تواند از بروز مشکل جلوگیری کند.
سوختن یا نیم‌سوز شدن واشر سرسیلندر
واشر سرسیلندر وظیفه آب‌بندی بین بلوک موتور و سرسیلندر را دارد و مانع مخلوط شدن آب، روغن و گازهای احتراق می‌شود. وقتی موتور بیش از حد داغ شود، فشار و دمای بالا می‌تواند به واشر آسیب بزند. از طرف دیگر، خرابی واشر سرسیلندر نیز می‌تواند باعث داغ کردن موتور شود؛ زیرا ممکن است گازهای داغ احتراق وارد سیستم خنک‌کاری شوند یا آب وارد سیلندر شود و عملکرد سیستم را مختل کند.
استفاده از روغن موتور نامناسب یا کمبود آن
روغن موتور علاوه بر روان کردن قطعات، به خنک شدن قطعات داخلی مانند پیستون‌ها و یاتاقان‌ها نیز کمک می‌کند. اگر سطح روغن پایین باشد، کیفیت آن کاهش پیدا کرده باشد یا روغن با گرانروی نامناسب استفاده شود، اصطکاک بین قطعات افزایش پیدا می‌کند و دمای موتور بالا می‌رود. این افزایش دما فشار بیشتری به سیستم خنک‌کاری وارد می‌کند و می‌تواند باعث داغ شدن موتور شود.
احتراق ناقص و به‌هم خوردن تایمینگ موتور
تنظیم نبودن زمان جرقه و زمان‌بندی سوپاپ‌ها می‌تواند دمای احتراق را افزایش دهد. اگر زمان جرقه شمع بیش از حد عقب باشد، سوخت ممکن است دیرتر بسوزد و بخشی از حرارت آن هنگام باز شدن سوپاپ دود ایجاد شود. این حالت دمای سرسیلندر و منیفولد را بالا می‌برد. همچنین، رقیق بودن بیش از حد مخلوط سوخت و هوا می‌تواند باعث احتراق کندتر و افزایش دمای سیلندرها شود.
گرفتگی مسیر خروج دود و کاتالیزور
گازهای حاصل از احتراق باید بدون مانع از منیفولد دود و کاتالیزور عبور کنند و از اگزوز خارج شوند. اگر شبکه داخلی کاتالیزور به دلیل احتراق ناقص، روغن‌سوزی ماشین یا ضربه ذوب و مسدود شود، خروج گازهای داغ با مشکل روبه‌رو می‌شود؛ در نتیجه، گرمای بیشتری در بخش احتراق موتور باقی می‌ماند و حتی یک سیستم خنک‌کاری سالم نیز ممکن است نتواند این گرمای اضافی را به‌خوبی دفع کند.
فشار مضاعف کولر در ترافیک و شیب جاده
روشن کردن کولر، بار بیشتری به کمپرسور و موتور وارد می‌کند. از طرف دیگر، کندانسور کولر که جلوی رادیاتور قرار دارد، گرمای گاز کولر را به هوا منتقل می‌کند. در ترافیک سنگین یا هنگام بالا رفتن از شیب، این گرما می‌تواند خنک شدن رادیاتور را دشوارتر کند. اگر فن نیز قدرت کافی نداشته باشد، دمای موتور افزایش پیدا می‌کند.
اقدامات فوری و حیاتی هنگام بالا رفتن آمپر آب
وقتی آمپر آب بالا می‌رود، برای جلوگیری از آسیب بیشتر به موتور، اقدامات زیر را انجام دهید:
- خودرو را با احتیاط به حاشیه امن مسیر هدایت کنید و فلاشرها را روشن کنید. اگر هنوز امکان توقف فوری ندارید، کولر را خاموش و بخاری را روی بالاترین درجه و بیشترین سرعت فن قرار دهید تا مقداری از گرمای موتور گرفته شود؛ این کار فقط برای رسیدن به محل امن است و نباید به ادامه رانندگی طولانی با موتور داغ منجر شود.
- پس از توقف در محل امن، موتور را خاموش کنید. اگر تسمه واترپمپ پاره شده، شلنگ رادیاتور ترکیده یا مایع خنک‌کننده کاملاً تخلیه شده است، به هیچ وجه موتور را دوباره روشن نکنید؛ در سایر موارد نیز تا مشخص شدن علت داغ شدن، از ادامه رانندگی خودداری کنید.
- کاپوت را فقط با احتیاط بالا بزنید تا گرما راحت‌تر خارج شود، اما به درب رادیاتور و منبع انبساط دست نزنید. سیستم خنک‌کاری در این حالت تحت فشار است و باز کردن درب می‌تواند باعث پاشیدن مایع یا بخار داغ و سوختگی شدید شود.
- تا زمانی که موتور داغ است، روی قطعات موتور یا رادیاتور آب نریزید. اجازه دهید خودرو به‌تدریج خنک شود و قبل از بررسی سطح مایع خنک‌کننده، صبر کنید تا دمای سیستم به حد امن برسد.
- پس از خنک شدن کامل موتور، سطح مایع خنک‌کننده، وضعیت شلنگ‌ها و تسمه‌ها و وجود نشتی را بررسی کنید. اگر نشتی مشاهده شد یا سطح مایع خنک‌کننده به‌طور غیرعادی پایین آمده بود، موتور را دوباره روشن نکنید. سپس گیج روغن را بیرون بکشید و وضعیت روغن موتور را بررسی کنید. اگر روغن شیری یا نسکافه‌ای رنگ بود، ممکن است مایع خنک‌کننده وارد روغن شده و واشر سرسیلندر آسیب دیده باشد. اگر هرکدام از این نشانه‌ها را مشاهده کردید، با خودرو رانندگی نکنید و آن را با امداد یا خودروبر به تعمیرگاه منتقل کنید تا از وارد شدن آسیب بیشتر به موتور و شاتون زدن خودرو جلوگیری شود.
روش‌های جلوگیری از بالا رفتن دمای موتور
با چند بررسی و سرویس ساده و منظم می‌توانید از بالا رفتن دمای موتور جلوگیری کنید و در روزهای گرم سال نیز با خیال راحت‌تری رانندگی کنید:
بررسی و تنظیم سطح مایع خنک‌کننده
به‌صورت هفتگی، به‌خصوص در تابستان، زمانی که موتور کاملاً سرد است، سطح مایع خنک‌کننده را در منبع انبساط (قمقمه آب) بررسی کنید. سطح مایع باید بین خطوط MIN و MAX قرار داشته باشد. اگر سطح آن پایین بود، برای اضافه کردن مایع از ترکیب آب مقطر و ضدیخ استاندارد استفاده کنید.
هواگیری اصولی سیستم خنک‌کاری
بعد از تعویض مایع خنک‌کننده یا تعمیر بخش‌های مختلف سیستم خنک‌کاری، ممکن است مقداری هوا داخل سیستم باقی بماند. وجود هوا می‌تواند مانع گردش درست مایع شود و دمای موتور را بالا ببرد. روش هواگیری رادیاتور خودرو در خودروهای مختلف، مانند خانواده پژو و پراید، با یکدیگر متفاوت است و باید به‌درستی انجام شود تا هوای باقی‌مانده از بالاترین قسمت سیستم خارج شود. بهتر است این کار را فردی انجام دهد که با روش هواگیری همان خودرو آشنا باشد.
شست‌وشوی دوره‌ای شبکه بیرونی رادیاتور
حداقل سالی یک‌بار، به‌خصوص قبل از شروع فصل گرما، سطح بیرونی رادیاتور را با فشار ملایم آب تمیز کنید. برای این کار از فشار زیاد آب کارواش استفاده نکنید، زیرا ممکن است به پره‌های رادیاتور آسیب بزند. با این کار حشرات، گردوغبار و گل‌ولای جمع‌شده روی رادیاتور پاک می‌شود و عبور هوا و خنک شدن مایع بهتر انجام می‌گیرد.
استفاده از نسبت درست آب مقطر و ضدیخ
مایع خنک‌کننده مناسب نقش مهمی در کنترل دمای موتور و محافظت از قطعات سیستم خنک‌کاری دارد. از ضدیخ باکیفیت و آب مقطر یا آب کم‌املاح با نسبت توصیه‌شده توسط سازنده استفاده کنید. در بسیاری از محصولات، ترکیب ۵۰ درصد آب و ۵۰ درصد ضدیخ رایج است، اما مقدار مناسب باید با مشخصات خودرو و نوع ضدیخ مطابقت داشته باشد.
همچنین ضدیخ‌هایی با فرمول‌های متفاوت را با یکدیگر ترکیب نکنید. رنگ ضدیخ به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که دو محصول با یکدیگر سازگار هستند؛ حتی ضدیخ‌هایی با رنگ یکسان نیز ممکن است ترکیبات متفاوتی داشته باشند. هنگام تعویض یا اضافه کردن ضدیخ، مشخصات روی محصول و توصیه سازنده خودرو را بررسی کنید تا مایع ناسازگار وارد سیستم خنک‌کاری نشود.
تعویض به‌موقع روغن و فیلترها
روغن موتور را بر اساس کیلومتر یا زمان توصیه‌شده توسط سازنده تعویض کنید و همیشه روغنی با گرید مناسب خودروی خود به کار ببرید. روغن تمیز و باکیفیت به کاهش دمای داخل موتور کمک می‌کند و فشار کمتری به سیستم خنک‌کاری وارد می‌شود.
عدم استفاده از قطعات بی‌کیفیت
در بازار قطعات یدکی، قطعات تقلبی و بی‌کیفیت زیاد هستند و استفاده از آن‌ها می‌تواند عملکرد سیستم خنک‌کاری را مختل کند. برای مثال، ترموستات بی‌کیفیت ممکن است در دمای نامناسب باز یا بسته شود، واترپمپ با پره‌های ضعیف ممکن است عملکرد مناسبی نداشته باشد و ضدیخ تقلبی نیز ممکن است خاصیت کافی برای جلوگیری از جوش آوردن و خوردگی قطعات نداشته باشد.
ممکن است خرید این قطعات در ابتدا هزینه کمتری داشته باشد، اما خرابی آن‌ها می‌تواند آسیب‌های سنگینی به موتور وارد کند و هزینه تعمیر را چند برابر کند؛ بنابراین، قطعات حساس، به‌خصوص قطعات مربوط به سیستم خنک‌کاری، باید از منابع معتبر و برندهای شناخته‌شده تهیه شوند.
تجربه‌های عملی کاربران از داغ کردن موتور و تشخیص خرابی
داغ کردن یا جوش آوردن خودرو همیشه به خرابی رادیاتور یا واترپمپ مربوط نیست. گاهی یک ایراد ساده در بخش دیگری از سیستم خنک‌کاری باعث بالا رفتن آمپر می‌شود. در ادامه، چند مورد از این مشکلات و نشانه‌های آن‌ها را بررسی میکنیم.
کم کردن آب بدون نشتی ظاهری و مشکل رادیاتور بخاری
اگر خودرو مرتب آب کم می‌کند و داغ می‌شود، اما زیر آن اثری از آب نمی‌بینید، ممکن است نشتی از رادیاتور بخاری باشد. این قطعه زیر داشبورد قرار دارد و در صورت نشتی، مایع خنک‌کننده ممکن است وارد کابین شود یا به شکل بخار از دریچه‌های بخاری خارج شود.
خیس شدن موکت کف سمت راننده یا شاگرد، بوی شیرین ضدیخ و بخار گرفتن شیشه جلو از داخل، از نشانه‌هایی هستند که می‌توانند به پیدا کردن این مشکل کمک کنند؛ بنابراین اگر آب کم می‌شود اما زیر خودرو خشک است، کف کابین را از نظر رطوبت و بوی ضدیخ بررسی کنید.
نصب برعکس ترموستات و جوش آوردن سریع موتور
اگر خودرو بلافاصله بعد از تعویض ترموستات و در کمتر از ۱۰ دقیقه جوش می‌آورد، جهت نصب ترموستات را بررسی کنید. اگر این قطعه برعکس نصب شده باشد، قسمت حساس به دما ممکن است در جای درست قرار نگیرد و ترموستات به‌موقع باز نشود؛ در نتیجه گردش مایع خنک‌کننده مختل و موتور سریع داغ می‌شود. جهت نصب ترموستات در خودروهای مختلف یکسان نیست؛ بنابراین هنگام تعویض، دستورالعمل همان خودرو یا قطعه را بررسی کنید.
مچاله شدن شلنگ پایین رادیاتور در دور موتور بالا
گاهی خودرو در ترافیک و حالت درجا مشکلی ندارد، اما با بالا رفتن دور موتور، آمپر آب افزایش پیدا می‌کند. اگر در این شرایط واترپمپ تعویض شده اما مشکل ادامه دارد، شلنگ پایین رادیاتور را بررسی کنید. این شلنگ در مسیر مکش واترپمپ قرار دارد و با بالا رفتن دور موتور، مکش بیشتری به آن وارد می‌شود. اگر شلنگ فرسوده و ضعیف شده باشد، ممکن است مچاله شود و جریان مایع خنک‌کننده را کاهش دهد. با پایین آمدن دور موتور، شلنگ دوباره به حالت عادی برمی‌گردد و به همین دلیل ممکن است خرابی آن به‌راحتی دیده نشود.
باقی ماندن هوا در سیستم به دلیل هواگیری نامناسب
اگر بعد از تعویض ضدیخ و هواگیری، موتور همچنان داغ می‌کند، ممکن است مقداری هوا در سیستم خنک‌کاری باقی مانده باشد. در خودروهایی که مسیر گردش مایع پیچیده‌تر است، هوا ممکن است در قسمت‌های بالاتر سیستم گیر کند و به‌طور کامل خارج نشود. برای جلوگیری از این مشکل، هنگام تعویض مایع خنک‌کننده و هواگیری، دستورالعمل مخصوص همان خودرو را رعایت کنید تا هوا از تمام بخش‌های سیستم خارج شود.
سوالات متداول درباره داغ کردن موتور ماشین
آیا روشن ماندن فن بعد از خاموش کردن ماشین طبیعی است؟
بله در بسیاری از خودروهای امروزی اگر دمای آب موتور پس از خاموش کردن همچنان بالا باشد، ایسیو (ECU) فن را برای چند دقیقه روشن نگه می‌دارد تا حرارت محبوس به قطعات پلاستیکی و واشرها آسیب نزند. این عملکرد یک سیستم محافظتی است و جای نگرانی ندارد.
چند وقت یک‌بار باید سیستم خنک‌کاری خودرو هواگیری و شستشو شود؟
شستشوی کامل مدار و تعویض مایع ضدیخ بهتر است هر دو سال یک‌بار یا هر ۴۰ هزار کیلومتر انجام شود. البته هر زمان که قطعه‌ای مثل ترموستات یا واترپمپ تعویض شود یا شلنگ‌های اصلی باز شوند، انجام عملیات هواگیری دقیق پیش از استارت زدن الزامی است.
چرا با وجود داغ بودن موتور باد بخاری ماشین کاملاً سرد است؟
گرم نکردن بخاری ماشین، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های افت شدید سطح مایع خنک‌کننده یا وجود هوا در سیستم است. وقتی آب کافی در مدار نباشد، مایع داغ به رادیاتور بخاری نمی‌رسد و فن بخاری فقط هوای سرد را داخل کابین می‌دمد که در این حالت باید فوراً خودرو را متوقف کنید.
آیا خرابی درب رادیاتور نشانه ظاهری خاصی هم دارد؟
بله یکی از نشانه‌های بارز خرابی سوپاپ خلأ درب رادیاتور، مچاله شدن شلنگ‌های رادیاتور هنگام سرد شدن موتور است. وقتی موتور خنک می‌شود، فشار سیستم افت می‌کند و اگر سوپاپ درب اجازه ورود هوا به منبع را ندهد، شلنگ‌ها بر اثر مکش جمع می‌شوند.
چرا وقتی آمپر آب بالا می‌رود کولر ماشین خودبه‌خود قطع می‌شود؟
در خودروهای مدرن، ایسیو به طور پیوسته دمای موتور را پایش می‌کند. وقتی دما از حد مجاز عبور کند، کامپیوتر خودرو برای کاهش بار از روی میل‌لنگ و همچنین جلوگیری از تولید حرارت بیشتر توسط کندانسور، کمپرسور کولر را به صورت هوشمند از مدار خارج می‌کند.
آیا ممکن است ماشین در زمستان هم جوش بیاورد؟
بله؛ جوش آوردن ماشین در هوای سرد نیز ممکن است به دلیل خرابی ترموستات، کمبود مایع خنک‌کننده، گرفتگی رادیاتور یا مسدود بودن مسیر گردش آب اتفاق بیفتد. سرد بودن هوا به‌تنهایی مانع داغ شدن موتور نمی‌شود و خرابی هرکدام از بخش‌های سیستم خنک‌کاری می‌تواند باعث افزایش دمای موتور شود.
