بوش طبق یکی از قطعات جلوبندی خودرو است که از لاستیک و فلز ساخته میشود و طبق را به شاسی متصل میکند. این قطعه به حرکت کنترلشده چرخها کمک میکند و ضربه و لرزشهای ناشی از ناهمواری جاده را کاهش میدهد. از مهمترین نشانههای خرابی بوش طبق میتوان به صدای تقتق از جلوبندی هنگام عبور از دستاندازها، کشیده شدن خودرو به یک سمت هنگام ترمزگیری و ساییدگی نامتقارن لاستیکها اشاره کرد. در صورت مشاهده این علائم، بوش طبق را بررسی کنید تا از آسیب دیدن سایر قطعات جلوبندی جلوگیری شود.
اگر به تعمیرات خودرو علاقمند هستید دورهای حرفهای و تخصصی در فن آموزان برگزار میشود تحت عنوان دوره آموزش مکانیک خودرو که پیشنهاد میکنیم در این دوره شرکت کنید.

فهرست محتوا
وظیفه بوش طبق در سیستم تعلیق خودرو
اتصال قطعات متحرک سیستم تعلیق به شاسی ثابت، به یک مفصل انعطافپذیر، به نام بوش طبق نیاز دارد تا لرزش و اصطکاک این قطعات به اتاق خودرو منتقل نشود. این قطعه بین طبق و شاسی قرار میگیرد و مانند یک لولای انعطافپذیر، به طبق اجازه میدهد همراه با حرکت چرخها جابهجا شود، بدون اینکه قطعات فلزی مستقیماً به یکدیگر ضربه بزنند.
بوش طبق معمولاً از یک استوانه فلزی داخلی، یک لایه لاستیکی در وسط و یک غلاف فلزی خارجی تشکیل شده است. پیچ اتصال از داخل استوانه فلزی عبور میکند و غلاف خارجی نیز داخل محل مخصوص خود روی طبق پرس میشود. هنگام حرکت چرخها به سمت بالا و پایین، بخش لاستیکی بوش بهصورت کنترلشده خم و فشرده میشود و امکان حرکت طبق حول محور بوش را فراهم میکند؛ به این ترتیب، بوش طبق علاوه بر کنترل حرکت طبق، بخشی از ضربه، لرزش و صدای ناشی از ناهمواریهای جاده را نیز جذب میکند.
در اینفوگرافیک زیر، مهمترین نکات مربوط به بوش طبق، از جمله نشانههای خرابی، روش بررسی و زمان تعویض آن، بهصورت خلاصه و کاربردی ارائه شده است:

انواع بوش طبق موجود در بازار
در بازار لوازم یدکی، بوش طبق در مدلها و جنسهای مختلف عرضه میشود. جنس بوش تأثیر زیادی بر میزان نرمی سواری و دوام آن دارد. دو نوع رایج این قطعه، بوش لاستیکی و بوش پلیاورتان هستند که هر کدام ویژگیهای متفاوتی دارند:
بوش لاستیکی فابریک
این مدل همان نوع بوشی است که خودروسازانی مانند ایران خودرو و سایپا به صورت استاندارد روی خودرو نصب میکنند. این بوشها از ترکیبی از کائوچوی طبیعی و لاستیک مصنوعی ساخته میشوند و نرمی بالایی دارند. مهمترین مزیت بوش لاستیکی فابریک، جذب مناسب لرزشهای ریز جاده و ایجاد سواری نرمتر است. به دلیل انعطافپذیری بالای لاستیک، لرزش کمتری نیز به فرمان و اتاق خودرو منتقل میشود. با این وجود، بوشهای لاستیکی در برابر تغییرات شدید دما، فشار مداوم و تماس با روغن و مواد نفتی حساستر هستند و ممکن است زودتر ترک بخورند یا پاره شوند.
بوش پلیاورتان
پلیاورتان یک ماده صنعتی مقاوم است که در ساخت بوشهای جلوبندی نیز استفاده میشود. این بوشها معمولاً با رنگهای قرمز، زرد یا آبی در بازار دیده میشوند و بیشتر مورد توجه آفرودسواران، مالکان خودروهای شاسیبلند مانند نیسان پاترول و رونیز و افرادی هستند که خودرو را برای استفاده اسپرت یا تیونینگ آماده میکنند.
بوش پلیاورتان در برابر پارگی، فشار و آسیب ناشی از تماس با روغن موتور مقاومت بیشتری نسبت به بوش لاستیکی معمولی دارد. با این حال، استفاده از آن برای خودروهای شهری و روزمره همیشه انتخاب مناسبی نیست؛ زیرا سفتی بیشتر پلیاورتان میتواند لرزشهای جاده را بیشتر به اتاق منتقل کند و باعث شود سواری خودرو خشکتر احساس شود.
نکته مهم: در بسیاری از خودروهای وارداتی جدید، مانند برخی محصولات هیوندای و کیا، از بوشهای هیدرولیکی یا روغنی استفاده میشود. این بوشها داخل خود محفظهای پر از سیال دارند و برای جذب بهتر لرزشها طراحی شدهاند. یکی از نشانههای مهم خرابی این مدلها، خیس شدن بدنه بوش و نشت روغن از آن است. بوشهای هیدرولیکی به دلیل ساختار متفاوت، معمولاً قیمت بیشتری نسبت به نمونههای تماملاستیکی دارند.

علائم خرابی بوش طبق
خرابی بوش طبق معمولاً با تغییر در صدای جلوبندی یا نحوه حرکت خودرو خودش را نشان میدهد. بوش طبق بهطور مداوم وزن خودرو و ضربههای جاده را تحمل میکند و با گذشت زمان ممکن است لاستیک آن انعطاف خود را از دست بدهد، ترک بخورد یا کاملاً پاره شود. علائم زیر میتوانند نشانه فرسودگی یا خرابی این قطعه باشند:
صدای تقتق و جیرجیر جلوبندی در دستاندازها
یکی از واضحترین و شایعترین نشانههای خرابی بوش طبق، شنیدن صداهای غیرعادی از زیر خودرو است. وقتی بخش لاستیکی بوش پاره یا فرسوده میشود، لقی طبق افزایش پیدا میکند و هنگام عبور خودرو از روی سرعتگیرها، چالهها یا حتی ترمزگیری ناگهانی، طبق بیش از حد حرکت میکند. در این حالت ممکن است صدایی شبیه تقتق یا کلیکهای ممتد از جلوبندی شنیده شود که معمولاً هنگام افتادن چرخ در دستانداز واضحتر است.
گاهی نیز بهخصوص در هوای سرد، صدای غیژغیژ یا جیرجیر از جلوبندی شنیده میشود. فرسوده شدن لاستیک بوش و کاهش انعطاف آن میتواند هنگام حرکت قطعات تعلیق باعث ایجاد این صدا شود. البته جیرجیر یا تقتق بهتنهایی خرابی بوش طبق را تأیید نمیکند و ممکن است از سایر قطعات جلوبندی نیز ایجاد شود؛ بنابراین در صورت تکرار صدا، بوش طبق و قطعات مرتبط را بررسی کنید.
گیج زدن فرمان در سرعت بالا
بوش طبق سالم، طبق را در جای خود نگه میدارد و به حفظ موقعیت درست چرخ کمک میکند. وقتی بوش لقی پیدا میکند، طبق میتواند به سمت جلو و عقب حرکت کند. این حرکت باعث تغییر مداوم موقعیت چرخ هنگام رانندگی میشود. راننده ممکن است این مشکل را به شکل خلاصی بیشتر فرمان، انحرافهای کوچک در مسیر مستقیم و نیاز به اصلاح مداوم فرمان احساس کند. این حالت در سرعتهای بالا بیشتر خود را نشان میدهد و میتواند کنترل خودرو را سختتر کند.
کشیده شدن خودرو به یک سمت
خرابی بوش طبق میتواند زاویه قرار گرفتن چرخ را تغییر دهد. وقتی بوش یکی از طبقها بیشتر از دیگری آسیب دیده باشد، موقعیت دو چرخ نسبت به سطح جاده یکسان نمیماند. هنگام شتابگیری یا ترمز، چرخی که بوش آن خراب شده ممکن است کمی به سمت جلو یا عقب حرکت کند و باعث کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت شود. اگر هنگام ترمزگیری در مسیر مستقیم احساس میکنید خودرو به چپ یا راست منحرف میشود، بوشهای طبق و سایر قطعات جلوبندی را بررسی کنید.
لاستیکسایی غیرطبیعی
تنظیم درست زاویه چرخها به سلامت قطعات جلوبندی وابسته است. اگر لبه داخلی یا خارجی لاستیک بیشتر از قسمت میانی آن ساییده شود، ممکن است زاویه چرخها مانند تو-این یا تو-اوت از حالت درست خارج شده باشد. لقی بوش طبق میتواند باعث شود چرخ هنگام حرکت و تحمل وزن خودرو در زاویه نامناسب قرار بگیرد و لاستیک به شکل غیرطبیعی روی آسفالت ساییده شود. این نوع ساییدگی عمر لاستیک را کاهش میدهد و میتواند چسبندگی خودرو در پیچها و مسیرهای خیس را نیز کمتر کند.

دلایل اصلی استهلاک زودرس بوش طبق
عمر بوش طبق به عواملی مانند سبک رانندگی، شرایط جاده، وضعیت سایر قطعات جلوبندی و کیفیت ساخت آن بستگی دارد. یک بوش باکیفیت در شرایط مناسب میتواند دهها هزار کیلومتر کار کند، اما رانندگی در شرایط سخت یا استفاده از قطعه بیکیفیت میتواند عمر آن را کمتر کند. شناخت عوامل خرابی زودرس به کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری خودرو کمک میکند:
نکته مهم: سلامت کمکفنرها تأثیر مستقیمی بر عمر بوش طبق دارد. اگر کمکفنرها ضعیف یا روغنزده باشند، بدنه خودرو هنگام عبور از دستاندازها بیشتر از حد معمول بالا و پایین میشود. این حرکتهای اضافی ضربه بیشتری به بوشها وارد میکند و میتواند باعث پارگی زودهنگام آنها، حتی در قطعات اصلی و باکیفیت شود.
تردد مداوم در مسیرهای ناهموار
جلوبندی خودرو برای جذب ضربههای جاده طراحی شده است، اما تحمل آن محدود است. رانندگی با سرعت زیاد در خیابانهای پر از دستانداز، افتادن در چالههای عمیق و عبور با سرعت از روی سرعتگیرها، ضربه زیادی به بوش وارد میکند. این ضربهها میتوانند لاستیک بوش را بیش از حد معمول تحت فشار قرار دهند و به مرور باعث ایجاد ترکهای ریز در آن شوند. با ادامه این وضعیت، ترکها بزرگتر شده و ممکن است بوش کاملاً پاره شود.
استفاده از قطعات یدکی بیکیفیت
کیفیت ساخت بوش تأثیر زیادی بر عمر آن دارد. در بعضی قطعات بیکیفیت، لاستیک و غلاف فلزی بهخوبی به یکدیگر متصل نشدهاند و ممکن است پس از مدتی استفاده از هم جدا شوند. در تولید بوش استاندارد، لاستیک با استفاده از فرآیند ولکانیزاسیون و تحت فشار و حرارت مشخص به بخش فلزی متصل میشود.
استفاده از بوش بیکیفیت ممکن است در ابتدا هزینه کمتری داشته باشد، اما اگر قطعه خیلی زود خراب شود، هزینه تعویض دوباره و تعمیر جلوبندی نیز به هزینه اولیه اضافه خواهد شد؛ بنابراین هنگام خرید، کیفیت و اعتبار سازنده را در کنار قیمت قطعه در نظر بگیرید.
نشت روغن و سیالات روی قطعات لاستیکی
نشت روغن موتور یا مایع هیدرولیک فرمان میتواند به قطعات لاستیکی جلوبندی آسیب بزند. در خودروهای پرترددی مانند پژو ۴۰۵، پژو ۲۰۶ و سمند، روغنریزی از قسمتهایی مانند درب سوپاپ یا پمپ هیدرولیک ممکن است رخ دهد. اگر این روغنها روی بوشهای لاستیکی بریزند، به مرور ساختار لاستیک را تغییر میدهند و باعث نرم شدن بیش از حد، باد کردن و در نهایت از بین رفتن آن میشوند؛ به همین دلیل، اگر روی بوش طبق روغن یا مایعات دیگر دیده شد، علاوه بر تعویض بوش، علت نشتی را نیز برطرف کنید.

آموزش تست سلامت بوش طبق با ابزار ساده
برای بررسی سلامت بوش طبق نیازی به دستگاههای پیشرفته نیست و مکانیکها میتوانند با ابزارهای ساده وضعیت این قطعه را بررسی کنند. شما نیز با رعایت نکات ایمنی و استفاده از ابزاری مانند تایلیور یا دیلم فلزی مقاوم میتوانید وضعیت بوشها را تا حدی بررسی کنید. این بررسی کمک میکند مشخص شود بوش نیاز به تعویض دارد یا مشکل از بخش دیگری از جلوبندی است:
- ابتدا خودرو را روی یک سطح صاف و هموار پارک کنید، ترمز دستی را بکشید و برای جلوگیری از حرکت خودرو، پشت چرخهای عقب مانع قرار دهید.
- سمت مورد نظر خودرو را با جک مناسب بالا ببرید و حتماً خرکهای فلزی محکم را زیر شاسی قرار دهید. هرگز برای نگه داشتن خودرو فقط به جک سوسماری یا جک فابریک اعتماد نکنید.
- زیر خودرو بروید و محل اتصال طبق به شاسی را پیدا کنید. با استفاده از چراغ قوه، ظاهر بوش را بررسی کنید و به دنبال ترکهای عمیق، پارگی لاستیک یا خشک شدن بیش از حد آن باشید.
- سر صاف تایلیور یا دیلم را بین لبه فلزی طبق و بدنه شاسی قرار دهید و با فشار کنترلشده، طبق را به سمت عقب و جلو یا بالا و پایین حرکت دهید.
- میزان مقاومت بوش را بررسی کنید. در بوش سالم، طبق فقط کمی و با مقاومت حرکت میکند و سریع به جای خود برمیگردد. اگر طبق بیش از حد آزاد باشد یا به راحتی در جای خود حرکت کند، احتمال خرابی یا پارگی داخلی بوش وجود دارد.
نکته مهم: هنگام استفاده از تایلیور یا دیلم دقت کنید ابزار در اثر سر خوردن به گردگیر پلوس یا شیلنگهای ترمز آسیب نزند. کمی انعطاف در بوش لاستیکی طبیعی است و به معنی خرابی نیست. لقی غیرعادی زمانی مهم است که حرکت طبق با صدای تقه همراه باشد یا ترکهای عمیق لاستیک هنگام فشار دادن با دیلم بازتر شوند.

چه زمانی تعویض بوش کافی است و چه زمانی باید کل طبق عوض شود؟
یکی از تصمیمهایی که مالکان خودرو هنگام مراجعه به جلوبندیسازی با آن روبهرو میشوند، انتخاب بین تعویض بوش و تعویض کل طبق است. این انتخاب به نوع خودرو و وضعیت خود قطعه بستگی دارد. در خودروهایی مانند پراید، بوشها قطعات جداگانهای هستند و با باز کردن چند پیچ میتوان آنها را تعویض کرد. اما در خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ و پژو ۴۰۵، بوشها داخل بازوی کنترلی پرس شدهاند و سیبک نیز روی همین بازو قرار دارد.
برای تعویض بوش در این خودروها، مکانیک باید بازوی کنترلی را از خودرو باز کند و آن را زیر دستگاه پرس هیدرولیک قرار دهد تا بوش قدیمی خارج و بوش جدید با فشار چند تن نصب شود. اگر بازوی کنترلی بر اثر تصادف تاب برداشته باشد یا سیبک آن نیز لقی داشته باشد، تعویض بوش به تنهایی فایدهای ندارد و باید کل قطعه با نمونه نو تعویض شود. گاهی نیز هزینه باز و بست و پرسکاری آنقدر زیاد است که خرید یک طبق کامل و نو از نظر هزینه منطقیتر میشود. این تصمیم باید پس از بررسی دقیق بازو و سیبک و با نظر مکانیک گرفته شود.
نکته مهم: اگر بازوی کنترلی خودرو از نوع آلومینیومی باشد، مانند برخی تیپهای پژو ۲۰۶ یا خودروهای مونتاژی جدید، پرسکاری دوباره بوش میتواند ریسک داشته باشد. فشار دستگاه پرس ممکن است باعث تغییر شکل محل نصب بوش در آلومینیوم شود و بوش جدید بعد از مدتی در جای خود لق بزند. در چنین شرایطی، تعویض کل طبق انتخاب ایمنتری است.
تجربههای عملی از خرابی و نگهداری بوش طبق
در این بخش چند تجربه واقعی درباره بوش طبق را بررسی میکنیم؛ نکاتی که در تعمیر و نگهداری خودرو اهمیت دارند و توجه به آنها میتواند از خرابی زودرس بوش و هزینههای اضافی جلوگیری کند:
سفت کردن پیچهای طبق روی جک بالابر
سفت کردن پیچهای بوش طبق در زمانی که خودرو روی جک بالابر قرار دارد، میتواند باعث خرابی زودرس بوش جدید شود. وقتی چرخها از زمین جدا هستند، طبق در موقعیت پایینتری قرار دارد. اگر پیچهای بوش در همین حالت کاملاً سفت شوند، بعد از پایین آوردن خودرو و قرار گرفتن وزن آن روی چرخها، لاستیک بوش بیش از حد پیچیده میشود؛ به همین دلیل، پیچهای بوش باید زمانی سفت شوند که خودرو در ارتفاع عادی خود قرار دارد و وزن آن روی چرخهاست. این کار معمولاً روی چالهسرویس یا با روشی انجام میشود که طبق در موقعیت طبیعی خودرو قرار داشته باشد.
خراب شدن بوشها در کارواش با زیرشویی گازوئیلی
یکی از روشهای نامناسبی که در بعضی کارواشها استفاده میشود، اسپری کردن ترکیب آب و گازوئیل زیر خودرو برای پاک کردن گلولای و تمیز یا براق کردن قطعات فلزی است. مواد نفتی مانند گازوئیل میتوانند به قطعات لاستیکی آسیب بزنند. وقتی این مواد روی بوش طبق یا گردگیر پلوس قرار میگیرند، به مرور ساختار لاستیک را خراب میکنند. لاستیک ممکن است نرم و متورم شود و در اثر فشارهای بعدی ترک بخورد یا از بین برود. اگر قصد زیرشویی خودرو را دارید، تأکید کنید که از آب گرم و مواد شوینده استاندارد و غیرنفتی استفاده شود.

نصب رینگ اسپرت و لاستیک فاقکوتاه
تغییر اندازه رینگ برای زیباتر شدن خودرو، بهخصوص در میان جوانان، رایج است؛ اما استفاده از لاستیک پهن با فاق کوتاه میتواند فشار بیشتری به سیستم تعلیق وارد کند. دیواره کوتاه این لاستیکها انعطاف کمتری دارد و نمیتواند بخشی از ضربههای ریز سطح جاده را جذب کند و در نتیجه، ضربه بیشتری به بازوی کنترلی و بوش طبق منتقل میشود؛ بنابراین، ممکن است قطعات جلوبندی خودروهایی که رینگ اسپرت غیراستاندارد دارند، زودتر فرسوده شوند و به بررسیهای دورهای بیشتری نیاز داشته باشند.
اشتباه در رفع صدای جیرجیر جلوبندی با روغن
گاهی رانندگان برای از بین بردن صدای خشکی و جیرجیر جلوبندی، روی قطعات لاستیکی روغن موتور یا گریس معمولی میزنند. این کار ممکن است برای مدت کوتاهی صدا را کمتر کند، اما روغنهای پایه نفتی میتوانند به لاستیک بوش آسیب بزنند.
اگر مشکل فقط خشکی سطحی قطعه باشد، میتوان از اسپری سیلیکون مخصوص قطعات لاستیکی استفاده کرد. این اسپری با لاستیک سازگار است و میتواند به کاهش اصطکاک و محافظت از سطح آن کمک کند. با این حال، اگر بوش ترک عمیق یا پارگی داشته باشد، اسپری سیلیکون نمیتواند آن را تعمیر کند و قطعه باید تعویض شود.
بیشتر بخوانید: بررسی بازارکار و درآمد شغل جلوبندی
سوالات متداول در مورد بوش طبق ماشین
طول عمر مفید بوش طبق چقدر است؟
عمر بوش طبق به شرایط استفاده از خودرو بستگی دارد، اما در رانندگی شهری و جادههای معمولی ایران، معمولاً بین ۵۰ هزار تا ۸۰ هزار کیلومتر دوام دارد. رانندگی در جادههای خاکی، افتادن مداوم در چالهها و نشت روغن روی بوش میتواند عمر آن را حتی به کمتر از ۲۰ هزار کیلومتر کاهش دهد.
آیا میتوان فقط بوش یک سمت خودرو را تعویض کرد؟
از نظر فنی این کار امکانپذیر است، اما معمولاً بهتر است وضعیت بوش سمت دیگر نیز بررسی شود. قطعات دو طرف خودرو معمولاً شرایط کاری مشابهی دارند و اگر یک بوش خراب شده باشد، ممکن است بوش سمت دیگر نیز به پایان عمر خود نزدیک شده باشد. تعویض جفتی بوشها میتواند به حفظ عملکرد متعادل سیستم تعلیق و تنظیم مناسب زوایای چرخ کمک کند.
فرق بوش طبق با سیبک چیست؟
هر دو قطعه در سیستم تعلیق نقش دارند، اما وظیفه آنها یکسان نیست. بوش از ترکیب لاستیک و فلز ساخته شده و به طبق اجازه میدهد در محدوده مشخصی حرکت کند و همزمان بخشی از لرزش را جذب کند. سیبک یک مفصل کروی فلزی است که امکان حرکت در چند جهت را فراهم میکند و در محل اتصال قطعاتی مانند طبق و مجموعه چرخ قرار میگیرد.
تعویض بوش طبق چقدر زمان میبرد؟
زمان تعویض بوش، به نوع خودرو و ساختار جلوبندی آن بستگی دارد. در خودروهایی که بوش جداگانه دارند، تعویض هر سمت ممکن است کمتر از نیم ساعت طول بکشد. اما در خودروهایی که نیاز به باز کردن کامل سگدست و طبق و استفاده از دستگاه پرس دارند، این کار ممکن است برای هر دو سمت بیش از دو ساعت زمان ببرد.
آیا خرابی بوش طبق باعث مردودی در معاینه فنی میشود؟
بله، خرابی شدید بوش طبق میتواند در معاینه فنی مشکل ایجاد کند. لقی در جلوبندی و ناپایداری چرخها هنگام بررسی سیستم تعلیق و تستهای مربوط به آن قابل تشخیص است و ممکن است باعث مردود شدن خودرو شود؛ بنابراین اگر علائم خرابی بوش طبق را مشاهده کردید، آن را بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید.
بیشتر بخوانید: هزینه معاینه فنی خودرو در سال ۱۴۰۵
آیا بعد از تعویض بوش طبق نیاز به تنظیم فرمان است؟
بله، پس از تعویض بوش بهتر است تنظیم فرمان و زوایای چرخ بررسی شود. وقتی بوشهای قدیمی پاره یا لق میشوند، موقعیت بازوی کنترلی و زاویه چرخها ممکن است تغییر کند. پس از نصب بوش جدید، وضعیت جلوبندی دوباره تغییر میکند و ممکن است تنظیم فرمان لازم باشد. اگر زوایای چرخ تنظیم نباشند، خودرو میتواند به یک سمت کشیده شود و لاستیکها نیز به صورت نامتقارن ساییده شوند.
چرا بوشهای اسپرت یا پلیاورتان بعد از مدتی صدای جیرجیر میدهند؟
بوشهای پلیاورتان در بعضی طراحیها هنگام حرکت نسبت به غلاف فلزی خود جابهجا میشوند و این حرکت میتواند بین بوش و فلز اصطکاک ایجاد کند. اگر هنگام نصب، گریس مخصوص توصیهشده برای همان بوش، مانند گریس پایه تفلون یا سیلیکون، به اندازه کافی استفاده نشود، با از بین رفتن روانکار اولیه، تماس پلیاورتان با فلز میتواند باعث ایجاد صدای جیرجیر شود. این صدا معمولاً شبیه ساییده شدن لاستیک است و بیشتر زمانی ایجاد میشود که روانکاری بوش کافی نباشد.



