علت کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت (دلایل و راهکارها)

کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت معمولاً به دلیل تنظیم نبودن میزان فرمان، اختلاف فشار باد لاستیک‌ها، خرابی جلوبندی، ایراد در سیستم ترمز، فرسودگی لاستیک یا آسیب‌دیدگی قطعات تعلیق رخ می‌دهد. در این حالت خودرو هنگام حرکت مستقیم، بدون دخالت راننده به چپ یا راست متمایل می‌شود و راننده مجبور است مدام مسیر را اصلاح کند.

بی‌توجهی به این مشکل می‌تواند باعث سایش نامنظم لاستیک‌ها، افزایش استهلاک قطعات جلوبندی و کاهش ایمنی خودرو در سرعت‌های بالا یا هنگام ترمزگیری شود. در ادامه، مهم‌ترین علت‌های کشیدن فرمان، روش تشخیص هر مورد و راهکارهای رفع این مشکل را بررسی می‌کنیم.

مهم‌ترین علت‌های کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت عبارت‌اند از:

• تنظیم نبودن میزان فرمان
• اختلاف فشار باد لاستیک‌های جلو
• خرابی یا لقی قطعات جلوبندی
• ساییدگی نامتقارن یا خرابی لاستیک‌ها
• گیر کردن ترمز یک چرخ
• خرابی کمک‌فنر یا قطعات سیستم تعلیق
• تاب داشتن رینگ یا آسیب‌دیدگی چرخ
• ضربه به شاسی یا تغییر زاویه قطعات تعلیق

اگر خودرو فقط هنگام ترمز گرفتن به یک سمت کشیده می‌شود، احتمال خرابی ترمز بیشتر است؛ اما اگر در حرکت مستقیم هم انحراف دارد، ابتدا باید باد لاستیک، میزان فرمان و سلامت جلوبندی بررسی شود.

کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت چه نشانه‌هایی دارد؟

کشیده شدن فرمان یعنی خودرو هنگام حرکت در مسیر مستقیم، بدون اینکه راننده فرمان را بچرخاند، به سمت راست یا چپ متمایل می‌شود. این مشکل ممکن است در ابتدا خفیف باشد، اما معمولاً با افزایش سرعت، ترمزگیری یا عبور از مسیرهای ناهموار بیشتر خودش را نشان می‌دهد.

از نشانه‌های رایج این مشکل می‌توان به نیاز مداوم به اصلاح مسیر، کج قرار گرفتن فرمان در حرکت مستقیم، سایش نامنظم لاستیک‌ها، لرزش فرمان و شنیده شدن صدا از بخش جلوبندی اشاره کرد. اگر فرمان بعد از پیچیدن به‌درستی به حالت وسط برنگردد یا خودرو در زمان ترمزگیری به یک سمت بکشد، بهتر است سیستم فرمان، جلوبندی و ترمز سریع‌تر بررسی شود.

آشنایی با تست های تشخیص کشیده شدن فرمان ماشین

برای تشخیص اولیه، خودرو را در یک مسیر صاف، خلوت و ایمن بررسی کنید. در چنین شرایطی می‌توان برای لحظه‌ای فشار دست روی فرمان را کم کرد تا مشخص شود خودرو تمایل به انحراف دارد یا نه؛ البته این کار باید با احتیاط کامل و در سرعت پایین انجام شود. اگر خودرو بدون وجود شیب محسوس جاده به یک سمت متمایل شود، سیستم فرمان، جلوبندی یا چرخ‌ها نیاز به بررسی دارد.

در مرحله بعد، وضعیت لاستیک‌های جلو را بررسی کنید. سایش بیشتر در یک لبه لاستیک معمولاً نشانه تنظیم نبودن زاویه چرخ‌ها یا وجود ایراد در جلوبندی است. اگر کشیده شدن خودرو فقط هنگام فشار دادن پدال ترمز اتفاق می‌افتد، احتمال خرابی کالیپر، لنت، دیسک یا شلنگ ترمز در یک سمت بیشتر است.

مهم‌ترین دلایل کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت و روش های برطرف کردن آن

انحراف خودرو از مسیر مستقیم معمولاً فقط به یک دلیل محدود نمی‌شود و می‌تواند به مشکلاتی در لاستیک‌ها، میزان فرمان، جلوبندی، ترمز، سیستم تعلیق یا حتی شاسی مربوط باشد. تشخیص دقیق علت اهمیت زیادی دارد، چون عیب‌یابی اشتباه می‌تواند باعث تعویض غیرضروری قطعات و افزایش هزینه تعمیر شود. در ادامه، مهم‌ترین علت‌های فنی کشیده شدن فرمان خودرو به یک سمت را جداگانه بررسی می‌کنیم.

تنظیم نبودن میزان فرمان (Wheel Alignment)

تنظیم نبودن زوایای چرخ که به آن میزان فرمان نیز گفته می‌شود، شایع ترین و اصلی ترین دلیل انحراف خودرو به طرفین است. چرخ‌های خودرو باید در زوایای بسیار دقیقی (مانند کمبر، کستر و تو) قرار داشته باشند تا حرکت مستقیم و پایداری را تضمین کنند. اگر این تنظیمات به دلیل برخورد با دست‌اندازهای شدید یا تصادف از حالت استاندارد خارج شوند، چرخ‌ها مسیرهای متفاوتی را دنبال کرده و باعث انحراف فرمان می شوند.

راهکار اصلی برای حل این مشکل، مراجعه به مراکز تخصصی دارای دستگاه های لیزری و دیجیتال تنظیم فرمان است. تکنسین ها با استفاده از این ابزارهای دقیق، زوایای هر چرخ را مطابق با مشخصات فنی اعلام شده توسط سازنده خودرو تنظیم می کنند. انجام منظم این کار، به ویژه پس از هرگونه تعمیر در سیستم تعلیق یا تعویض لاستیک، باعث افزایش عمر آج ها و بهبود چشمگیر کیفیت رانندگی می‌شود.

بالانس نبودن چرخ‌ها

بالانس نبودن چرخ‌ها یعنی وزن مجموعه رینگ و لاستیک به‌صورت یکنواخت پخش نشده است. این مشکل معمولاً بیشتر با لرزش فرمان در سرعت‌های مشخص شناخته می‌شود، نه کشیده شدن دائمی خودرو به یک سمت. با این حال، اگر بالانس نبودن چرخ‌ها همراه با خرابی لاستیک، تاب داشتن رینگ یا ایراد جلوبندی باشد، می‌تواند حس ناپایداری و انحراف خودرو را بیشتر کند.

برای رفع این مشکل، چرخ‌ها باید با دستگاه بالانس بررسی شوند. در این فرآیند، نقاط نامتعادل چرخ مشخص شده و با نصب وزنه‌های مخصوص، تعادل چرخ اصلاح می‌شود. اگر کشیده شدن فرمان همراه با لرزش در سرعت‌های بالا باشد، بررسی بالانس چرخ‌ها ضروری است.

اختلاف فشار باد لاستیک‌ها

نابرابری فشار هوا در لاستیک‌های یک محور، یکی از ساده ترین و در عین حال تاثیرگذارترین عوامل در انحراف فرمان خودرو است. لاستیکی که باد کمتری دارد، سطح تماس بیشتری با جاده پیدا کرده و مقاومت غلتشی آن افزایش می یابد، در نتیجه خودرو به سمتی که تایر کم باد قرار دارد کشیده می‌شود. این اختلاف فشار حتی اگر ناچیز باشد، در سرعت های بالا و هنگام شتاب گیری به خوبی توسط راننده حس می‌شود.

ساده‌ترین روش برای رفع این مشکل، بررسی منظم فشار باد لاستیک‌ها با فشارسنج دقیق است. رانندگان باید فشار باد تایرها را دقیقاً مطابق با عددی که سازنده در دفترچه راهنما یا روی بدنه خودرو قید کرده است، تنظیم نمایند. تنظیم بودن باد لاستیک‌ها علاوه بر حذف انحراف، باعث کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از داغ شدن بیش از حد تایر در مسافت های طولانی می‌شود.

ساییدگی یا خرابی لاستیک‌ها

لاستیک‌های فرسوده یا آن هایی که به صورت ناهماهنگ دچار ساییدگی شده اند، می‌توانند تعادل حرکتی خودرو را به کلی برهم بزنند. اگر آج یکی از لاستیک‌های جلو نسبت به دیگری کمتر باشد، ضریب اصطکاک آن ها با جاده متفاوت شده و خودرو به سمتی که لاستیک فرسوده تر است متمایل می‌شود. همچنین مشکلاتی مانند پله شدن یا تغییر شکل ساختار داخلی لاستیک (مخروطی شدن) نیز از عوامل مهم کشیدن شدن فرمان در حین رانندگی هستند.

در مواردی که لاستیک دچار ساییدگی نامتقارن شده باشد، جابجا کردن تایرها به صورت ضربدری یا عقب و جلو ممکن است به طور موقت مشکل را کاهش دهد. اما راهکار قطعی و ایمن رفع این مشکل، تعویض لاستیک‌های فرسوده با نمونه های نو و هم مدل در یک محور است. به طور کلی استفاده از لاستیک‌های هم شکل و هم سایز با عمق آج یکسان، نقشی حیاتی در حفظ پایداری و جلوگیری از ناپایداری فرمان و انحراف خودرو دارد.

خرابی سیستم جلوبندی (سیبک، طبق، بوش ها)

اجزای جلوبندی وظیفه دارند چرخ‌ها را در موقعیت صحیح نگه دارند و ضربه‌ها و نیروهای واردشده از سطح جاده را کنترل کنند. خرابی قطعاتی مانند سیبک فرمان، طبق یا بوش‌ها باعث ایجاد لقی در سیستم هدایت می‌شود و تعادل خودرو را از بین می‌برد. اگر با نقش این قطعات آشنا نیستید، مطالعه مقاله سیبک خودرو و اجزاء جلوبندی خودرو می‌تواند به درک بهتر علت این مشکل کمک کند.

وقتی قطعات جلوبندی فرسوده شوند، چرخ‌ها دیگر در زاویه استاندارد باقی نمی‌مانند و خودرو هنگام حرکت به یک سمت متمایل می‌شود. برای رفع این ایراد، تعمیرکار باید خودرو را روی جک بررسی کند و میزان لقی، پارگی بوش‌ها و خرابی اتصالات را بسنجد. بعد از تعویض قطعات آسیب‌دیده، تنظیم مجدد میزان فرمان ضروری است.

خرابی کمک‌فنرها

کمک‌فنرها بخشی از سیستم تعلیق خودرو هستند و وظیفه اصلی آن‌ها کنترل نوسان بدنه و حفظ تماس لاستیک با سطح جاده است. اگر کمک‌فنر یک سمت ضعیف شود یا نشتی روغن داشته باشد، تعادل خودرو به هم می‌ریزد و هنگام عبور از دست‌انداز، پیچیدن یا ترمزگیری، فرمان ممکن است به همان سمت متمایل شود.

تشخیص خرابی کمک‌فنر معمولاً با مشاهده نشتی روغن، کوبش بیش از حد، بالا و پایین شدن غیرعادی بدنه یا کاهش پایداری خودرو انجام می‌شود. برای رفع این مشکل، بهتر است کمک‌فنرهای یک محور به‌صورت جفتی تعویض شوند تا رفتار دو سمت خودرو یکسان باقی بماند.

گیر کردن یا خرابی سیستم ترمز در یک چرخ

سیستم ترمز باید نیروی متوقف کننده را به طور کاملاً مساوی بین چرخ‌های هر محور توزیع کند تا خودرو بدون انحراف متوقف شود. اگر کالیپر (کولیس) ترمز در یک سمت گیر کرده باشد، لنت ها حتی پس از رها کردن پدال نیز با دیسک در تماس مانده و اصطکاک ایجاد می کنند. این مقاومت دائمی باعث می‌شود خودرو به همان سمتی که ترمز درگیر است کشیده شود که معمولاً با داغ شدن بیش از حد چرخ همراه است.

برای رفع این مشکل، سیستم ترمز باید توسط تعمیرکار بازبینی شود و کالیپرها، پین‌های لغزنده، لنت‌ها و شلنگ‌های ترمز بررسی یا در صورت نیاز تعویض شوند. همچنین باید اطمینان حاصل شود که فشار هیدرولیک پس از ترمزگیری به‌درستی آزاد می‌شود. خرابی در این بخش می‌تواند هم باعث کشیده شدن خودرو و هم باعث داغ شدن یک چرخ شود.

تاب داشتن رینگ یا چرخ‌ها

رینگ خودرو باید کاملاً دایره ای و بدون هیچ گونه تاب دیدگی باشد تا چرخش متقارن و بدون لرزشی را فراهم کند. ضربات شدید ناشی از برخورد با جدول یا چاله می تواند باعث تغییر شکل لبه رینگ شود که این موضوع بر پایداری حرکت اثر مستقیم دارد. رینگ تاب دار باعث می‌شود لاستیک در هنگام چرخش نوسان عرضی داشته باشد و خودرو را از مسیر مستقیم خارج کند.

در برخی موارد، مراکز تخصصی می‌توانند با استفاده از دستگاه های تاب گیری، رینگ را به حالت اولیه بازگردانند. با این حال، اگر آسیب شدید باشد یا رینگ دچار شکستگی و ترک های ریز شده باشد، تعویض آن با یک رینگ سالم و استاندارد تنها راه حل ایمن این مشکل است. البته دقت داشته باشید که خرابی بلبرینگ چرخ نیز می تواند علائمی مشابه تاب رینگ ایجاد کند که با ایجاد لقی در چرخ، باعث لرزش، ناپایداری فرمان و انحراف خودرو از مسیر مستقیم می‌شود.

تصادف یا ضربه به سیستم تعلیق و شاسی

شدیدترین و پیچیده ترین دلیل به طرفین کشیده شدن فرمان، آسیب دیدن ساختار اصلی یا همان شاسی خودرو در اثر تصادفات سنگین است. در این حالت، ممکن است نقاط اتصال سیستم تعلیق به بدنه جابجا شوند که باعث می‌شود چرخ‌ها دیگر در یک راستای هندسی صحیح قرار نگیرند. در چنین وضعیتی، حتی با تعویض قطعات جلوبندی و تنظیم فرمان مکرر، خودرو همچنان به یک سمت کشیده خواهد شد.

برای رفع این مشکل، خودرو باید به مراکز شاسی‌کشی پیشرفته برود تا با استفاده از جک های هیدرولیک و اندازه گیری دقیق، نقاط آسیب دیده اصلاح شوند. در بسیاری از موارد، اگر شاسی به درستی تراز نشود، خودرو همیشه با مشکل کشش فرمان و لاستیک سایی شدید مواجه خواهد بود. تشخیص این مورد معمولاً با اندازه گیری فاصله بین چرخ‌ها و مقایسه آن با استانداردهای کارخانه انجام می‌شود.

شیب جاده و شرایط مسیر

همیشه کشیده شدن فرمان به معنای وجود نقص فنی در خودرو نیست و گاهی اوقات به عوامل محیطی و طراحی جاده مربوط می‌شود. اکثر جاده ها با شیب اندکی به سمت راست (جهت هدایت آب باران به کناره ها) ساخته می شوند که می تواند باعث انحراف جزئی خودرو شود. این موضوع در خودروهایی که سیستم فرمان حساسی دارند، بیشتر توسط راننده احساس می‌شود.

برای تشخیص اینکه آیا انحراف ناشی از شیب جاده است یا خیر، باید خودرو را در لاین های مختلف جاده و مسیرهای متفاوت تست کرد. اگر در مسیرهای مختلف جهت انحراف تغییر می کند، احتمالاً مشکل از شرایط مسیر است و خودروی شما کاملاً سالم است. متخصصان در هنگام تنظیم فرمان حرفه ای، معمولاً سعی می کنند این شیب استاندارد جاده را نیز در محاسبات خود لحاظ کنند تا راننده کمترین فشار را حس کند.

خطای فرمان هیدرولیک یا برقی (در برخی خودروها)

در خودروهای مجهز به فرمان برقی یا هیدرولیکی، ایراد در سنسورها، جعبه فرمان یا مدار هیدرولیک می‌تواند باعث کشیده شدن خودرو به یک سمت شود. برای مثال، اگر سنسور زاویه فرمان یا سنسور گشتاور به‌درستی کالیبره نشده باشد، سیستم ممکن است نیروی کمکی را به‌صورت نامتعادل اعمال کند. برای آشنایی بیشتر با این بخش، می‌توانید مقاله انواع سیستم فرمان خودرو را مطالعه کنید.

رفع این ایراد معمولاً به بررسی تخصصی و استفاده از دستگاه دیاگ نیاز دارد. در خودروهای هیدرولیکی، سطح روغن، نشتی، وجود هوا در مدار، وضعیت پمپ و جعبه فرمان باید بررسی شود. در خودروهای برقی نیز کالیبره کردن سنسورها و بررسی خطاهای ثبت‌شده اهمیت زیادی دارد.

نصب اشتباه لاستیک‌ها (جهت چرخش یا سایز متفاوت)

بسیاری از لاستیک‌های امروزی دارای جهت چرخش (Rotation) مشخصی هستند که با علامت فلش روی دیواره تایر مشخص شده است. اگر این لاستیک‌ها برعکس نصب شوند، الگوی آج آن ها نمی تواند به درستی با سطح جاده درگیر شود و باعث ایجاد کشش ناخواسته در فرمان می‌شود. همچنین استفاده از لاستیک‌هایی با برند، پهنا یا طرح آج متفاوت در یک محور، تعادل حرکتی را از بین می برد.

برای اصلاح این وضعیت، باید به دیواره لاستیک‌ها دقت کرد و مطمئن شد که فلش جهت چرخش در جهت درست قرار گرفته باشد. همچنین بهتر است لاستیک‌های هر دو سمت یک محور از نظر برند، سایز و طرح آج یکسان باشند. رعایت نکردن این موارد می‌تواند باعث ناپایداری فرمان، لرزش خودرو و انحراف آن در سرعت‌های بالا شود.

کشیده شدن فرمان ماشین در چه شرایطی بیشتر اتفاق می افتد؟

کشیده شدن فرمان به طرفین، در موقعیت های خاصی مانند شتاب گیری های ناگهانی یا ترمز گرفتن های شدید با شدت بسیار بیشتری نمایان می‌شود. همچنین در سرعت های بالا، کوچک ترین ناهماهنگی در باد یا بالانس چرخ‌ها به لرزش و انحرافات محسوس تبدیل می‌شود. به طور کلی در جدول زیر، شرایطی که کشیده شدن فرمان در آن ها بیشتر دیده می‌شود و مهم‌ترین دلایل فنی بروز این مشکل، قابل مشاهده است:

مشکل کشیده شدن فرمان ماشین به چپ و راست، در چه خودروهایی بیشتر دیده می‌شود؟

این مشکل ممکن است در هر خودرویی دیده شود، اما در خودروهای دیفرانسیل جلو، خودروهای کارکرده، خودروهای تصادفی و ماشین‌هایی که زیاد در مسیرهای ناهموار حرکت می‌کنند، شایع‌تر است. در خودروهای دیفرانسیل جلو، چون انتقال قدرت و هدایت خودرو هر دو در محور جلو انجام می‌شود، ایراد در لاستیک، پلوس، جلوبندی یا زوایای چرخ سریع‌تر در فرمان احساس می‌شود.

خودروهایی که از ناحیه جلو تصادف کرده‌اند یا شاسی و نقاط اتصال تعلیق آن‌ها آسیب دیده است نیز بیشتر درگیر کشیده شدن فرمان می‌شوند. در این موارد، اگر با تنظیم فرمان و تعویض قطعات جلوبندی مشکل برطرف نشود، باید سلامت شاسی و هندسه اتاق بررسی شود.

چه زمانی کشیده شدن فرمان خودرو خطرناک است؟

کشیده شدن فرمان هرگز نباید یک مشکل ساده در نظر گرفته شود؛ چرا که در سرعت های بالا، این نقص به یک تهدید جانی جدی برای سرنشینان تبدیل می‌شود. در اتوبان ها، یک انحراف کوچک می تواند در عرض چند ثانیه خودرو را از مسیر خارج کرده و منجر به واژگونی یا تصادف با خودروهای مجاور شود. همچنین در جاده های بارانی و لغزنده، این عدم تعادل باعث می‌شود سیستم های ایمنی مانند ترمز ضدقفل (ABS) نتوانند به درستی عمل کنند.

خطر دیگری که راننده را تهدید می کند، خستگی مفرط ناشی از تمرکز مداوم برای صاف نگه داشتن فرمان است که سرعت واکنش او را در لحظات بحرانی کاهش می دهد. علاوه بر خطر تصادف، انحراف فرمان می تواند نشانه ای از خرابی های فاجعه باری باشد که در حال رخ دادن هستند؛ برای مثال در موارد شدید، خرابی پیشرفته بعضی قطعات جلوبندی مانند سیبک یا بلبرینگ چرخ می‌تواند کنترل خودرو را به‌شدت کاهش دهد و خطر بروز حادثه را بالا ببرد.

هزینه و زمان مورد نیاز برای رفع مشکل کشیده شدن فرمان ماشین چقدر است؟

هزینه و زمان لازم برای تعمیر این نقص فنی کاملاً به علت ریشه ای آن بستگی دارد و از موارد بسیار ارزان تا تعمیرات سنگین متغیر است. اگر ایراد تنها از تنظیم نبودن باد یا بالانس چرخ‌ها باشد، با هزینه ای اندک و در کمتر از نیم ساعت قابل رفع است. عملیات تنظیم فرمان (میزان فرمان) نیز معمولاً فرآیندی سریع است که در مراکز مجهز بین ۴۵ دقیقه تا یک ساعت زمان می برد و هزینه پایینی دارد.

اما اگر مشکل مربوط به خرابی قطعات جلوبندی، سیستم ترمز یا آسیب دیدگی شاسی باشد، هزینه ها بر اساس قیمت قطعات یدکی و اجرت مکانیک افزایش می یابد. تعمیرات کامل جلوبندی ممکن است یک روز کامل زمان ببرد و در صورت نیاز به شاسی‌کشی، خودرو باید چندین روز در تعمیرگاه بماند. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و رفع مشکلات کوچک می تواند از صرف هزینه های کلان و اتلاف وقت طولانی در آینده جلوگیری کند.

آیا می توان از بروز مجدد مشکل کشیده شدن فرمان خودرو جلوگیری کرد؟

پیشگیری از بروز مجدد این مشکل با نگهداری اصولی و رانندگی هوشمندانه کاملاً امکان پذیر است. مهم‌ترین اقدام، بررسی دوره ای فشار باد لاستیک‌ها (حداقل ماهی یک بار) و انجام بالانس و تنظیم فرمان در فواصل زمانی مشخص (مثلاً هر ۱۰ تا ۱۵ هزار کیلومتر) است. همچنین رانندگی آرام و پرهیز از عبور پرسرعت از روی دست‌اندازها و چاله ها، فشار وارد بر قطعات حساس جلوبندی را به حداقل می رساند.

استفاده از قطعات یدکی اصلی و لاستیک‌های باکیفیت نقش کلیدی در ماندگاری تنظیمات و سلامت سیستم تعلیق دارد. توصیه می‌شود پس از هرگونه تعمیر در زیربندی، تعویض لنت ها یا برخورد شدید با موانع، حتماً زوایای چرخ مجدداً توسط متخصص بازبینی شوند. با رعایت این نکات ساده و توجه به علائم اولیه مانند لرزش یا انحرافات جزئی، می توان برای مدتی طولانی از رانندگی در مسیری مستقیم و ایمن لذت برد.

اگر به یادگیری عیب‌یابی و تعمیر بخش‌هایی مثل فرمان، جلوبندی، ترمز و سیستم تعلیق علاقه دارید، دوره آموزش مکانیک خودرو در آموزشگاه فن‌آموزان به‌صورت عملی و از پایه برگزار می‌شود. در این دوره هنرجویان با روش تشخیص ایرادهای رایج خودرو، باز و بست قطعات و نکات ورود به بازار کار آشنا می‌شوند. برای دریافت مشاوره و اطلاع از شرایط ثبت‌نام می‌توانید با کارشناسان فن‌آموزان تماس بگیرید.