لامپ یک وسیله الکتریکی است که انرژی الکتریکی را به انرژی نوری تبدیل می کند تا فضاهای تاریک را روشن کند. اولین نوع لامپ که توسط ادیسون به شهرت رسید، لامپ های رشته ای بودند که با عبور جریان برق از یک رشته تنگستن، نور تولید میکردند. این تکنولوژی با وجود سادگی، هنوز هم به عنوان یکی از منابع نور استفاده می شود اما به دلیل مصرف بالای انرژی و تولید حرارت زیاد، به تدریج جای خود را به انواع مدرنتر لامپها داده است. با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی، لامپ های جدیدی با بهره وری بیشتر و مصرف انرژی کمتر به بازار عرضه شدند. از جمله این نوع لامپ ها به لامپ های هالوژنی، LED، فلوئورسنت فشرده (CFL) و لامپ های SMD اشاره کرد.
هر یک از این لامپ ها از تکنولوژی های متفاوتی برای تولید نور استفاده می کنند و کاربردهای خاص خود را دارند. مثلاً لامپ های LED به دلیل طول عمر بالا و مصرف کم انرژی، بسیار محبوب شده اند، در حالی که لامپ های فلوئورسنت بیشتر در فضاهای کاری و اداری به کار می روند. علاوه بر این، لامپ ها از نظر شکل ظاهری و نحوه تابش نور نیز تنوع زیادی دارند و برای نیازهای مختلف روشنایی در منازل، خیابان ها، ادارات و محیط های صنعتی استفاده می شوند. در این مقاله به انواع لامپ و لامپ های مورد استفاده در برق ساختمان اشاره کرده ایم.

اگر به حرفه و شغل برق ساختمان علاقه مند هستید میتوانید در دوره آموزش برق ساختمان درجه 1 و درجه 2 از مقدماتی تا پیشرفته که به صورت صفر تا صد و کاملاً عملی و تخصصی در آموزشگاه فن آموزان برگزار میشود شرکت کرده و مدرک فنی حرفه ای آن را دریافت کنید. جهت مشاهده جزئیات و شرایط این دوره روی تصویر بالا کلیک کنید و یا با آموزشگاه تماس حاصل فرمایید.
فهرست محتوا
فیلم معرفی انواع لامپ مورد استفاده در برق ساختمان
لامپ چیست؟
لامپ الکتریکی در واقع یک مبدل انرژی است که جریان برق را به انرژی تابشی نور تبدیل میکند. نقطه عطف روشنایی مدرن با نمونه پایدار و تجاری توماس ادیسون در سال ۱۸۷۹ رقم خورد؛ حبابی شیشهای با محیط تخلیهشده از هوا (خلاء) که با گرم شدن یک رشته (فیلامان) کربنیزه شده نور تولید میکرد. امروزه لامپها فراتر از روشنایی ساده، پایه اصلی طراحی نورپردازی داخلی، نما، فضاهای شهری و صنعتی محسوب میشوند.

انواع لامپ
- لامپ رشته ای
- لامپ هالوژنی
- لامپ LED (Light Emitting Diode)
- لامپ فلوئورسنت فشرده (Compact Fluorescent) یا CFL
- لامپ SMD یکی از انواع لامپ کم مصرف
- لامپ بخار سدیم (Sodium-vapor Lamp)
- لامپ بخار جیوه (Mercury-vapor Lamp)
- لامپ فلورسنت
- لامپ نئون
لامپ رشته ای
لامپ های رشته ای یکی از قدیمی ترین انواع لامپ ها هستند که با عبور جریان الکتریکی از یک رشته تنگستن، نور تولید می کنند. این لامپ ها به دلیل سادگی تولید و قیمت پایین در گذشته بسیار محبوب بودند. نور تولید شده از لامپ های رشته ای گرم و زرد رنگ است. با این حال، مصرف انرژی بالای این لامپ ها و تولید حرارت زیاد، به تدریج باعث شده تا جای خود را به انواع مدرن تر بدهند. امروزه، لامپ های رشته ای بیشتر به دلایل تزئینی یا در شرایط خاص استفاده می شوند.

لامپ هالوژنی
لامپ های هالوژنی از نظر ساختار مشابه لامپ های رشته ای هستند اما در داخل آن ها از گاز هالوژن استفاده شده است. این گاز باعث می شود که نور لامپ درخشندگی بیشتری داشته باشد و طول عمر آن نیز نسبت به لامپ های رشته ای افزایش یابد. این نوع لامپ ها کوچک تر از لامپ های رشته ای معمولی هستند و اغلب در پروژکتورها، چراغ های خودرو و چراغ های تزئینی استفاده می شوند.

مزایا و معایب لامپ هالوژنی
لامپ های هالوژنی دارای مزایایی مانند نور روشن تر و متمرکزتر، طول عمر بیشتر و عملکرد بهتر در فضای باز هستند. همچنین، ابعاد کوچک تر آن ها امکان استفاده در وسایل کوچکتر را فراهم می کند. با این حال، معایبی همچون تولید گرمای زیاد و مصرف انرژی نسبتاً بالا باعث شده تا این نوع لامپ ها گزینه ای کمتر مقرون به صرفه باشند و در مقایسه با فناوری های جدیدتر مانند LED کمتر مورد استفاده قرار گیرند.
لامپ LED (Light Emitting Diode)
لامپ های LED از جمله پیشرفته ترین و پرکاربردترین لامپ های امروزی هستند. این لامپ ها با عبور جریان الکتریکی از دیود نوری، نور تولید می کنند. LED ها به دلیل مصرف انرژی کم، طول عمر بالا و کیفیت نور بهتر، به سرعت جایگزین بسیاری از لامپ های قدیمی شده اند. لامپ های led در بسیاری از بخش ها از روشنایی منازل تا چراغ های خیابانی و نورپردازی های صنعتی استفاده می شوند.

مزایا و معایب لامپ ال ای دی
از مهم ترین مزایای لامپ های LED میتوان به مصرف انرژی بسیار پایین، طول عمر طولانی و مقاومت بالا در برابر ضربه و لرزش اشاره کرد. همچنین، نور این لامپ ها بدون تاخیر و فوری روشن می شود. اما هزینه اولیه خرید لامپ های LED در مقایسه با دیگر انواع لامپ ها بیشتر است، هرچند که در بلندمدت به دلیل مصرف کم انرژی و طول عمر بیشتر این هزینه جبران می شود.
لامپ فلوئورسنت فشرده (Compact Fluorescent) یا CFL
لامپ های CFL که با نام لامپ های فلوئورسنت فشرده شناخته می شوند، به عنوان جایگزینی کم مصرف برای لامپ های رشته ای طراحی شده اند. این لامپ ها با استفاده از جریان الکتریکی که از گاز فلوئورسنت عبور می کند، نور تولید می کنند و مصرف انرژی کمتری نسبت به لامپ های قدیمی دارند. لامپ های CFL بیشتر در محیط های اداری، تجاری و منازل استفاده می شوند.

مزایا و معایب لامپ CFL
مزیت اصلی لامپ های CFL مصرف انرژی کمتر و طول عمر بیشتر نسبت به لامپ های رشته ای است. این لامپ ها همچنین قیمت مناسبی دارند و به راحتی در بازار یافت می شوند. از معایب این نوع لامپ ها به حساسیت به خاموش و روشن شدن مکرر و محتوای جیوه در آن ها اشاره کرد که ممکن است برای محیط زیست مضر باشد و بازیافت آن ها را دشوار سازد.
تکنولوژیهای مدرن الایدی (لامپهای SMD، COB و فیلامانی)
لامپهای SMD (Surface Mounted Device) از قرارگیری مستقیم دیودها روی برد ساخته میشوند. این مدلها به دلیل پخش نور یکدست، زاویه تابش باز و عدم ایجاد خیرگی، پایه اصلی پنلهای سقفی توکار و روکار هستند.

در کنار آن، تکنولوژی COB (Chips on Board) وجود دارد که تمام دیودها روی یک نقطه متمرکز شدهاند و نوری تند، موضعی و زاویهدار (اسپات) تولید میکنند که مناسب چراغهای ریلی و هالوژنهای دکوراتیو است. همچنین لامپهای الایدی فیلامانی (ادیسونی دکوراتیو) ظاهری شبیه لامپهای قدیمی دارند اما با مصرف فوقالعاده پایین و تولید گرمای ناچیز، پرطرفدارترین گزینه برای لوسترها و کافهها هستند.
لامپ بخار سدیم (Sodium-vapor Lamp)
لامپ های بخار سدیم اغلب برای روشنایی خیابان ها و فضاهای باز شهری استفاده می شوند. این لامپ ها به دلیل استفاده از گاز سدیم، نور زرد رنگ خاصی تولید می کنند که برای روشنایی عمومی محیط های باز بسیار مناسب است. همچنین، لامپ های بخار سدیم مصرف انرژی نسبتاً کمی دارند و طول عمر بالایی از خود نشان می دهند.

لامپ بخار جیوه (Mercury-vapor Lamp)
لامپ های بخار جیوه نوعی دیگر از لامپ های بخار فلزی هستند که نور سفید تولید می کنند. این لامپ ها بیشتر در فضاهای صنعتی و تجاری بزرگ مانند استادیوم ها و کارخانه ها استفاده می شوند. لامپ های بخار جیوه طول عمر بالایی دارند اما به دلیل استفاده از جیوه به عنوان یکی از مواد داخل لامپ، ممکن است برای محیط زیست خطرناک باشند.
لامپهای فلورسنت خطی (مهتابی T8 و T5)
این لامپها که به مهتابیهای لولهای معروفند، با تحریک بخار جیوه و تابش اشعه فرابنفش روی لایه فسفر داخل لوله شیشهای نور تولید میکنند. اگرچه سالها استاندارد روشنایی دفاتر اداری و مدارس بودند، اما امروزه به دلیل نیاز به ترانس و استارت، سوسو زدن در فرکانس پایین و وجود بخار سمی جیوه، جای خود را به براکتها و لولههای تمام LED دادهاند.

لامپ نئون
لامپ های نئون بیشتر برای تابلوهای تبلیغاتی و تزئینی استفاده می شوند. این لامپ ها با عبور جریان الکتریکی از گاز نئون، نور رنگی متمایزی تولید می کنند. نور تولید شده توسط لامپ های نئون پررنگ و شفاف است و در تبلیغات و علائم تجاری بسیار کاربرد دارد.
انواع لامپها از نظر شکل ظاهری
- لامپ های سری A
- لامپ های سری B
- لامپهای سری C-7/F
- لامپهای سری S
- لامپهای سری F
- لامپهای سری G
- لامپهای سری R
- لامپهای سری MR
- لامپهای هالوژن تنگستن با انتهای دوتایی
- لامپهای سری PS-25/PS-35
- لامپهای سری AR
- لامپهای سری ALR
- لامپهای سری BR
- لامپهای سری T
- لامپهای سری PR/MB/BT
- لامپهای سری BT
- لامپ های سری PAR
- لامپ های سری E
- لامپ های سری ED
لامپ های سری A
لامپ های سری A، پرکاربردترین و شناخته شده ترین نوع لامپ هستند. لامپ های سری A دارای شکل ظاهری گرد و مخروطی هستند که بیشتر در چراغ های سقفی، چراغ های مطالعه و سایر مصارف خانگی استفاده می شوند. طراحی این لامپ ها به گونه ای است که نوری یکنواخت و ملایم در محیط پخش می کنند.

لامپهای سری AR
لامپ های سری AR نوعی از لامپ های بازتاب دهنده هستند که نور را با زاویه های خاص و محدود هدایت می کنند. لامپ های سری AR بیشتر در روشنایی های نقطه ای، نمایشگاهی و تجاری استفاده می شوند.
لامپ های سری B
لامپ های سری B به شکل شعله ای یا همان طرح شمع هستند. این لامپ ها برای محیط هایی که نیاز به نور ملایم و زیبایی ظاهری دارند، مانند لوسترها و چراغهای تزئینی، بسیار مناسب هستند. شکل ظاهری آن ها شبیه به شعله آتش است که جلوه ای کلاسیک و زیبا به فضا می بخشد.

لامپ های سری C-7/F
لامپ های سری C-7 یا C-F به شکل کوچک و مخروطی طراحی شده اند. این لامپ ها اغلب برای تزئینات فصلی مانند چراغ های کریسمس یا چراغ های شبانه استفاده میشوند. اندازه کوچک و مصرف کم انرژی آن ها باعث محبوبیت شان در روشنایی های موقت و تزئینی شده است.

لامپ های سری F
لامپ های سری F از نظر ظاهری به لوله های فلورسنت شباهت دارند و بیشتر در محیط های صنعتی و فضاهایی که نیاز به روشنایی بسیار زیاد دارند، استفاده می شوند. این لامپ ها به دلیل کارایی بالا و دوام طولانی در محیط های پر نور مانند کارخانه ها یا سالن های ورزشی کاربرد دارند.
لامپ های سری S
لامپ های سری S دارای طراحی صاف و ساده هستند. لامپ های سری S بیشتر برای محیط های تجاری و روشنایی های مخصوص مانند تابلوهای تبلیغاتی استفاده می شوند. شکل ظاهری این لامپ ها به دلیل نوردهی بهتر و پخش یکنواخت در فضاهای باز و بزرگ کاربرد دارد.

لامپ های سری G
لامپ های سری G با شکل گرد و کره ای شناخته می شوند. این لامپ ها بیشتر در محیط های تزئینی و لوکس مانند رستوران ها، هتل ها و سالن های مهمانی به کار می روند. شکل کروی آن ها نوری زیبا و ملایم در محیط پخش می کند و جلوه ای مدرن به فضا می بخشد.

لامپ های سری R
لامپ های سری R یا Reflector (بازتاب دهنده) دارای طراحی خاصی هستند که نور را به سمت خاصی هدایت می کنند. این لامپ ها بیشتر در روشنایی های موضعی و فوکوس شده مانند پروژکتورها و نورهای تئاتر به کار می روند.

لامپ های سری MR
لامپ های سری MR (Multifaceted Reflector) دارای طراحی بازتاب دهنده چند وجهی هستند که نور را به صورت متمرکز و دقیق پخش می کنند. این لامپ ها بیشتر در روشنایی های نقطه ای مانند ویترین ها، گالری ها و فروشگاه ها استفاده می شوند.

لامپ های هالوژن تنگستن با انتهای دوتایی
لامپ های هالوژن تنگستن با انتهای دوتایی از نوع لامپ های هالوژن هستند که دو پایه در انتهای خود دارند. آن ها نوری سفید و درخشان تولید می کنند و بیشتر در پروژکتورها و محیط های صنعتی که نیاز به روشنایی زیاد دارند، استفاده میشوند.

لامپ های سری PS-25/PS-35
لامپ های سری PS به شکل کشیده و بلند طراحی شده اند و بیشتر در فضاهایی مانند سالن های بزرگ و صنعتی به کار می روند. این لامپ ها به دلیل قدرت نوردهی بالا و مصرف کمتر انرژی در فضاهای بزرگ کاربرد دارند.

لامپهای سری ALR
لامپ های سری ALR (Aluminum Reflector) دارای بازتاب دهنده آلومینیومی هستند که نور را به صورت متمرکز به جهات مختلف هدایت می کنند. این لامپ ها به دلیل مقاومت بالا در برابر حرارت و رطوبت، در محیط های باز و صنعتی استفاده می شوند.
لامپهای سری BR
لامپ های سری BR (Bulged Reflector) دارای طراحی محدب هستند که نور را به صورت زیاد تری پخش می کنند. این لامپ ها بیشتر در فضاهای خانگی و تجاری برای روشنایی عمومی و محیط های بزرگ به کار می روند.

لامپ های سری T
لامپ های سری T به شکل استوانه ای و باریک طراحی شده اند و بیشتر در روشنایی های خطی مانند لامپ های زیر کابینتی یا چراغ های دیواری به کار می روند. این لامپ ها به دلیل اندازه کوچک و کارایی بالا در محیط های مختلف کاربرد دارند.

پایهها و سرپیچهای سری E (ادیسونی)
حرف E نماد پایهگذاری توماس ادیسون است و استاندارد سرپیچهای پیچی پرکاربرد در ساختمان را نشان میدهد. عدد همراه آن، قطر سرپیچ بر حسب میلیمتر است؛ از جمله پرکاربردترین آنها در برق ساختمان میتوان به E27 (سرپیچ معمولی خانگی)، E14 (سرپیچ شمعی لوستر) و E40 (پایههای بزرگ صنعتی و پرژکتوری) اشاره کرد.

لامپ های سری ED
لامپ های سری ED دارای طراحی بیضی شکل و کشیده هستند. این لامپ ها بیشتر در محیط های صنعتی و فضاهایی که نیاز به نوردهی زیاد و قوی دارند، به کار می روند. طراحی خاص این لامپ ها باعث می شود که نور به صورت یکنواخت و وسیع در محیط پخش شود.
لامپ های سری مینیاتوری و پروژکتوری (PR / MB)
لامپ های سری PR و MB به شکل خاص و متمرکز طراحی شده اند و بیشتر برای کاربردهای تخصصی مانند نورپردازی های هنری و تئاتر استفاده می شوند. این لامپ ها دارای نوردهی دقیق و تنظیمات خاص هستند.
لامپ های سری BT
لامپ های سری BT (Bulged Tube) دارای طراحی کشیده و منحنی هستند که بیشتر در فضاهای صنعتی و تجاری کاربرد دارند. این لامپ ها به دلیل قدرت نوردهی بالا و کارایی مناسب در فضاهای باز استفاده می شوند.
راهنمای کاربردی انتخاب لامپ در برق ساختمان
برای انتخاب اصولی لامپ، علاوه بر شکل ظاهری و نوع سرپیچ، توجه به معیارهایی نظیر شدت روشنایی مورد نیاز فضا (لوکس)، دمای رنگ نور (کلوین: آفتابی، مهتابی یا نچرال) و شاخص نمود رنگ (CRI) اهمیت زیادی دارد. اجرای محاسبات اصولی روشنایی، مداربندی صحیح کلیدها و نصب سیستمهای نورپردازی توکار و هوشمند، از مباحث پایهای است که در دوره آموزش برق ساختمان آموزشگاه فن آموزان به صورت کاملاً عملی و پروژهمحور تدریس میشود.
برای شروع یادگیری تردید دارید؟
جهت دریافت مشاوره رایگان شماره موبایل خود را وارد کنید.

مطلبی که خواندید حاصل تلاش تیم تحریریه دپارتمان برق آموزشگاه فن آموزان بود که شامل دوره های آموزش تعمیرات موبایل و دیگر حرفه های مرتبط با برق از پایه تا پیشرفته میباشد.





